Artikel 424 Sr: Straatschenderij

Met artikel 424 Sr begint het Derde Boek van het wetboek, dat over overtredingen gaat. De bepaling richt zich op baldadigheid in de openbare ruimte: gedrag tegen personen of goederen waardoor gevaar of nadeel kan ontstaan. De wet noemt dat straatschenderij en bedreigt het met een geldboete van de eerste categorie. Is de dader binnen een jaar na een onherroepelijke veroordeling voor hetzelfde feit opnieuw de fout in gegaan, dan kan ook hechtenis van ten hoogste drie dagen worden opgelegd.

De bestanddelen

• Op of aan de openbare weg of een publieke plaats — het gedrag moet plaatsvinden waar het publiek komt. Baldadigheid in een privétuin valt er niet onder, in een winkelcentrum of op een station wel.
• Baldadigheid tegen personen of goederen — het gaat om moedwillig, ondoordacht gedrag dat anderen raakt: duwen, gooien, dingen omvergooien, iets vernielen zonder dat het tot echte vernieling komt. Het gedrag is daarbij een doel op zich. Wie met zijn optreden een ander doel dient, zoals het behartigen van een eigen belang, valt niet onder dit artikel, ook al veroorzaakt hij daarmee overlast. Het gedrag moet bovendien anderen of andermans spullen raken; wie alleen zichzelf of zijn eigen bezit schade toebrengt, pleegt geen straatschenderij.

- Waardoor gevaar of nadeel kan ontstaan — er hoeft niets misgegaan te zijn. Voldoende is dat het gedrag de mogelijkheid van gevaar of nadeel in zich draagt. Ontbreekt die mogelijkheid volledig, dan is het geen straatschenderij. Het mogelijke gevaar of nadeel moet personen of goederen betreffen, zoals de wettekst aangeeft.

Een overtreding, geen misdrijf

Straatschenderij staat in het Derde Boek en is dus een overtreding. Dat heeft praktische gevolgen. De gedraging zelf moet wel gewild zijn: in baldadigheid ligt besloten dat iemand moedwillig iets uithaalt. Het opzet hoeft daarentegen niet op het gevaar of het nadeel te zijn gericht; of het gedrag daartoe kón leiden, wordt los van de bedoeling van de dader beoordeeld. Een verdachte kan zich er verder op beroepen dat hem in het geheel geen verwijt treft; ontbreekt alle schuld, dan volgt geen straf. Ook is medeplichtigheid aan een overtreding niet strafbaar, zo bepaalt artikel 52 Sr, en poging tot een overtreding evenmin.

De verhoging bij herhaling

Het tweede lid maakt hechtenis mogelijk als binnen een jaar na een onherroepelijke veroordeling voor dezelfde overtreding opnieuw wordt toegeslagen. Twee dingen zijn daarbij van belang: de eerdere veroordeling moet onherroepelijk zijn geworden, dus niet meer vatbaar voor hoger beroep of cassatie, en het jaar wordt gerekend vanaf dat moment. De rechter mag die zwaardere straf opleggen, maar hoeft dat niet.

Een voorbeeld: een groepje jongeren gooit 's avonds op een druk plein flessen over de grond en duwt fietsen om. Er raakt niemand gewond, maar dat er iemand had kunnen vallen of zich had kunnen snijden, is duidelijk. Dat is straatschenderij. Wordt daadwerkelijk iets kapotgemaakt, dan komt daarnaast de vernieling van artikel 350 Sr in beeld, en dat is wel een misdrijf.

Afbakening

Naast dit artikel staan andere overlastbepalingen: artikel 426 Sr over gedrag in dronkenschap, artikel 426bis Sr over het hinderlijk volgen of opdringen op de openbare weg en artikel 431 Sr over nachtelijk rumoer. Veel vormen van straatoverlast worden bovendien door de gemeente in een plaatselijke verordening geregeld; die kent een eigen handhaving. Het strafrecht blijft in beeld waar het gedrag gevaar of nadeel voor anderen kan opleveren.

In de praktijk

Overtredingen als deze worden vaak afgedaan met een boete zonder tussenkomst van de rechter. Wie het daar niet mee eens is, kan verzet doen of zijn zaak aan de rechter voorleggen; hoe dat moet, staat op de beschikking zelf. Voor omwonenden en ondernemers die last hebben van herhaalde baldadigheid, loont het om melding te doen met datum, tijdstip en zo mogelijk beeldmateriaal: pas met concrete gegevens kan iemand aan een feit worden gekoppeld.