- Als schuldig aan witwassen wordt gestraft met gevangenisstraf van ten hoogste zes jaren of geldboete van de vijfde categorie: a. hij die van een voorwerp de werkelijke aard, de herkomst, de vindplaats, de vervreemding of de verplaatsing verbergt of verhult, dan wel verbergt of verhult wie de rechthebbende op een voorwerp is of het voorhanden heeft, terwijl hij weet dat het voorwerp – onmiddellijk of middellijk – afkomstig is uit enig misdrijf; b. hij die een voorwerp verwerft, voorhanden heeft, overdraagt of omzet of van een voorwerp gebruik maakt, terwijl hij weet dat het voorwerp – onmiddellijk of middellijk – afkomstig is uit enig misdrijf.
- Onder voorwerpen worden verstaan alle zaken en alle vermogensrechten. Artikel 420bis.1 Witwassen dat enkel bestaat uit het verwerven of voorhanden hebben van een voorwerp dat onmiddellijk afkomstig is uit enig eigen misdrijf wordt als eenvoudig witwassen gestraft met een gevangenisstraf van ten hoogste zes maanden of geldboete van de vijfde categorie.
←
Terug 420 · Klachtvereiste bij drukpersdelicten
Verder 420bis.1 · Eenvoudig witwassen van de eigen buit
→
Artikel 420bis Sr: Witwassen
Witwassen
Wettekst
Toelichting
Misdaad levert geld op, en dat geld moet ergens heen. Artikel 420bis Sr maakt het strafbaar om met opbrengsten van misdrijven om te gaan alsof het gewoon vermogen is. Het artikel kent twee varianten: het verbergen of verhullen van gegevens over een voorwerp, en het verwerven, voorhanden hebben, overdragen, omzetten of gebruiken ervan. In beide gevallen moet de verdachte weten dat het voorwerp uit enig misdrijf afkomstig is. Op witwassen staat gevangenisstraf van ten hoogste zes jaren of een geldboete van de vijfde categorie.
De bestanddelen
- Een voorwerp — het tweede lid geeft daar een ruime omschrijving aan: alle zaken en alle vermogensrechten. Contant geld valt eronder, maar ook een banktegoed, een auto, een woning, een vordering of een digitaal vermogensbestanddeel.
- Afkomstig uit enig misdrijf — het voorwerp moet uit een misdrijf voortkomen, onmiddellijk of middellijk. Middellijk wil zeggen: ook wat met crimineel geld is gekocht of waarin het is omgezet, blijft besmet. Ook een voorwerp dat maar voor een deel met crimineel geld is betaald, geldt als uit misdrijf afkomstig. Welk misdrijf precies aan de bron stond, hoeft niet vast te staan; wel dat het om een misdrijf ging. Opbrengsten van een overtreding vallen er dus buiten, maar geld dat is verkregen door belastingontduiking valt er wel onder.
- Verbergen of verhullen — de eerste variant richt zich op het maskeren van de werkelijke aard, herkomst, vindplaats, vervreemding of verplaatsing van het voorwerp, of van de vraag wie de rechthebbende is. De kern is dat het zicht op de herkomst wordt weggenomen.
- Verwerven, voorhanden hebben, overdragen, omzetten of gebruiken — de tweede variant is veel ruimer en vraagt geen verhullende handeling. Het enkele onder zich hebben van geld waarvan iemand weet dat het uit misdrijf komt, kan al voldoende zijn. Gaat het om de opbrengst van een misdrijf dat de verdachte zelf heeft gepleegd, dan ligt dat anders: volgens vaste rechtspraak van de Hoge Raad is het enkele voorhanden hebben van de eigen buit pas witwassen als de verdachte ook iets heeft gedaan om die opbrengst veilig te stellen of de herkomst te verhullen. Doet hij dat niet, dan komt de lichtere bepaling over eenvoudig witwassen in beeld.
Opzet
Beide varianten eisen wetenschap. Die kan blijken uit directe aanwijzingen, maar in de rechtspraak is uitgekristalliseerd dat ook voldoende is dat de verdachte de aanmerkelijke kans op de criminele herkomst bewust heeft aanvaard. Wie grote bedragen contant aanneemt zonder enige verklaring over de bron, kan zich er moeilijk op beroepen dat hij nergens aan dacht. Ontbreekt de wetenschap maar had de verdachte de herkomst wel moeten vermoeden, dan komt het schuldwitwassen van artikel 420quater Sr in beeld.
Eenvoudig witwassen
Op artikel 420bis Sr volgt een aparte bepaling over eenvoudig witwassen, artikel 420bis.1 Sr. Die ziet op het geval dat het witwassen niet meer inhoudt dan het verwerven of voorhanden hebben van een voorwerp dat rechtstreeks uit een eigen misdrijf komt. Daarop staat een aanzienlijk lagere straf: gevangenisstraf van ten hoogste zes maanden of een geldboete van de vijfde categorie. De achtergrond is dat iemand die zijn eigen buit alleen maar bewaart, in wezen niets doet wat losstaat van het gronddelict.
Een voorbeeld: iemand stort opbrengsten van beleggingsfraude op de rekening van een buitenlandse vennootschap die hij zelf beheert, en laat die vennootschap het geld vervolgens aan hem 'uitlenen' voor de aankoop van een woning. Op papier is de woning dan gefinancierd met een gewone lening. Dat is de kern van witwassen: niet het verdienen van het geld, maar het inpassen ervan in het gewone economische verkeer.
Afbakening
Heling van artikel 416 Sr gaat over goederen die door een misdrijf zijn verkregen en richt zich op de afnemer: wie het goed zelf heeft gestolen, kan het niet ook helen. Bij witwassen geldt die beperking niet. Wie bijvoorbeeld een oplichting heeft gepleegd en de opbrengst vervolgens wegsluist, kan voor beide feiten naast elkaar worden veroordeeld. Witwassen ziet bovendien op vermogen in de ruimste zin en op het verhullen van de herkomst. Voor het herhaaldelijk of beroepsmatig witwassen geldt artikel 420ter Sr, met een hoger maximum. Bij een veroordeling kan de rechter op grond van artikel 420quinquies Sr bijkomende straffen opleggen. Naast de straf loopt vaak een ontnemingszaak, waarin het wederrechtelijk verkregen voordeel wordt teruggehaald.
In de praktijk
Witwaszaken beginnen vaak met een melding van een ongebruikelijke transactie of met een controle waarbij contant geld wordt aangetroffen. De verdachte wordt dan gevraagd een verklaring te geven over de herkomst. Die verklaring is belangrijk: is zij concreet, verifieerbaar en niet op voorhand onwaarschijnlijk, dan moet het onderzoek zich daarop richten. Wie in zo'n situatie wordt gehoord, doet er goed aan eerst een advocaat te raadplegen en documenten over de herkomst van zijn vermogen te verzamelen.
Redactionele toelichting .
Geen juridisch advies.
Relevante jurisprudentie
Deze uitspraken bepalen hoe dit artikel wordt toegepast.
-
Kan belastingontduiking geld uit misdrijf doen stammen?
De Hoge Raad oordeelt dat de wettekst de reikwijdte van de witwasbepalingen niet beperkt, ook niet in de schuldvariant. Vermogen waarover iemand beschikt doordat belasting is ontdoken, kan dus afkomstig zijn uit enig misdrijf in de zin van die bepalingen. Het oordeel van het hof dat dit was uitgesloten, getuigt van een onjuiste rechtsopvatting.
-
Wanneer is voorhanden hebben van eigen buit witwassen?
De Hoge Raad zet uiteen hoe de witwasbepalingen zich na de wetswijziging van 1 januari 2017 tot elkaar verhouden. Het enkel verwerven of voorhanden hebben van een voorwerp dat rechtstreeks uit een door de verdachte zelf gepleegd misdrijf komt, levert alleen gewoon witwassen op als uit de motivering van de uitspraak blijkt dat zijn gedragingen ook gericht waren op het daadwerkelijk verbergen of verhullen van de criminele herkomst. Ontbreekt dat, dan gaat het om de lichtere variant. De Hoge Raad noemt ook de factoren die bepalen of de herkomst uit eigen misdrijf begrijpelijk is vastgesteld.
-
Hoe wordt bewezen dat geld uit enig misdrijf afkomstig is?
De Hoge Raad vat zijn eigen maatstaf samen voor het bestanddeel dat een voorwerp uit enig misdrijf afkomstig is. Is er geen rechtstreeks verband met een bepaald misdrijf, dan kan dat bestanddeel toch bewezen worden als het op grond van de vastgestelde feiten niet anders kan zijn; het openbaar ministerie moet daarvoor bewijs aandragen. Rechtvaardigen die feiten zo een vermoeden, dan mag van de verdachte een concrete, verifieerbare en niet op voorhand hoogst onwaarschijnlijke verklaring worden verlangd, zonder dat de bewijslast daarmee bij hem komt te liggen. Geeft hij die verklaring, dan moet het openbaar ministerie haar onderzoeken.
-
Wat is voorhanden hebben van een voorwerp bij witwassen?
De Hoge Raad stelt voorop dat voorhanden hebben vereist dat de verdachte het voorwerp opzettelijk aanwezig had: hij moest zich bewust zijn van de waarschijnlijke aanwezigheid, zonder dat die bewustheid de precieze eigenschappen, de omvang van een geldbedrag of de exacte plaats hoeft te betreffen. Bij medeplegen moet daarnaast vaststaan dat de nauwe en bewuste samenwerking op dat voorhanden hebben was gericht en dat de verdachte samen met de ander feitelijke macht over het voorwerp kon uitoefenen. Op die grondslag blijft het oordeel van het hof dat de verdachte de in de woning aangetroffen geldbedragen voorhanden heeft gehad in stand. Alleen de taakstraf wordt ambtshalve verminderd, omdat de redelijke termijn in cassatie is overschreden.
-
Wat betekent verbergen of verhullen bij schuldwitwassen?
De Hoge Raad overweegt dat verbergen en verhullen in de schuldvariant dezelfde betekenis hebben als in de opzetvariant: het gaat om gedragingen die erop gericht zijn het zicht op onder meer de herkomst van een voorwerp te bemoeilijken en die daarvoor ook geschikt zijn. Beslissend is de objectieve strekking van het handelen, niet de bedoeling van de verdachte. Het hof legde dat bestanddeel te beperkt uit en verliet daarmee de grondslag van de tenlastelegging.
Uitspraken via rechtspraak.nl. De samenvattingen zijn van de redactie.