Artikel 417ter Sr: Bijkomende straffen bij heling

Dit artikel omschrijft geen strafbaar feit maar regelt welke bijkomende straffen bij heling mogelijk zijn. Bij een veroordeling wegens een van de helingsmisdrijven van de artikelen 416 tot en met 417bis Sr kan de rechter de veroordeelde ontzetten van de rechten die artikel 28 Sr, eerste lid, onder 1°, 2° en 4°, noemt, en hem bovendien verbieden het beroep uit te oefenen waarin hij het misdrijf beging. Die tweede mogelijkheid is voor de praktijk vaak de meest ingrijpende. Gewoonlijk volgen zulke straffen op een gevangenisstraf of geldboete, maar de rechter mag ze ook uitspreken zonder dat hij een hoofdstraf oplegt.

Welke rechten kunnen worden ontzet

• Het bekleden van ambten — de veroordeelde mag voor een bepaalde tijd geen publieke functie vervullen.
• Het dienen bij de gewapende macht — hij kan die dienst niet uitoefenen zolang de ontzetting duurt.

- Het optreden als raadsman of bewindvoerder — functies waarin iemand het vermogen of de belangen van een ander behartigt.

Het beroepsverbod

Het artikel voegt daar een eigen mogelijkheid aan toe: de veroordeelde kan worden ontzet van de uitoefening van het beroep waarin hij het misdrijf heeft begaan. Dat is een gerichte maatregel. Zij treft de handelaar in tweedehands goederen, de autohandelaar of de opkoper die zijn bedrijf heeft gebruikt om gestolen waar door te sluizen. De gedachte is eenvoudig: wie het vertrouwen dat bij een beroep hoort heeft misbruikt, moet dat beroep een tijd lang niet kunnen uitoefenen. Het verbod is dus verbonden aan het beroep waarin het feit werd gepleegd, en niet aan elk denkbaar werk.

Hoe de rechter beslist

De wet spreekt van een bevoegdheid, niet van een verplichting. Of de officier van justitie de ontzetting in zijn eis opneemt, bepaalt niet of de rechter haar mag opleggen; daarvoor is voldoende dat het bewezen feit een van de helingsmisdrijven is die dit artikel noemt. De bevoegdheid is niet beperkt tot degene die de heling zelf heeft gepleegd: ook een medepleger of uitlokker kan een ontzetting of beroepsverbod opgelegd krijgen. De rechter weegt vervolgens of zij in dit geval passend is. Daarbij spelen de ernst van het feit een rol, de mate waarin het beroep het feit mogelijk maakte, en de gevolgen voor de veroordeelde en zijn gezin. De algemene bepalingen van het Eerste Boek regelen voor hoe lang een ontzetting kan gelden en vanaf wanneer zij ingaat; zij is in beginsel tijdelijk.

Een voorbeeld: een handelaar wordt veroordeeld wegens gewoonteheling van gestolen fietsen die hij via zijn winkel doorverkocht. Naast een gevangenisstraf kan de rechter hem verbieden gedurende een aantal jaren dat beroep uit te oefenen. Zonder zo'n verbod zou hij de dag na zijn straf de winkel weer kunnen openen.

Afbakening

Vergelijkbare bepalingen staan verspreid door de wet: artikel 415 Sr kent een ontzettingsmogelijkheid bij bepaalde scheepvaart- en luchtvaartmisdrijven, en artikel 420quinquies Sr doet voor witwassen wat artikel 417ter Sr voor heling doet, inclusief het beroepsverbod. Een ontzetting is bovendien iets anders dan de ontneming van wederrechtelijk verkregen voordeel: die laatste is geen straf maar een maatregel die het financiële voordeel weghaalt.

In de praktijk

Voor verdachten met een eigen bedrijf is dit onderdeel van de strafeis vaak belangrijker dan de hoofdstraf. Het loont om er afzonderlijk verweer tegen te voeren en de rechter concreet voor te houden wat een verbod betekent voor de onderneming, het personeel en de inkomsten. Een ontzetting wordt apart in het vonnis uitgesproken; het hoger beroep richt zich weliswaar tegen dat vonnis in zijn geheel, maar de verdediging kan zich daarin op dit ene punt richten.