Artikel 417bis Sr: Schuldheling

Niet iedere koper van gestolen waar weet dat het goed gestolen is. Soms zijn de omstandigheden wel zo verdacht dat hij het had moeten begrijpen. Voor die situatie kent de wet de schuldheling van artikel 417bis Sr. De gedragingen zijn dezelfde als bij opzetheling — verwerven, voorhanden hebben, overdragen, rechten vestigen of overdragen, en voordeel trekken uit de opbrengst — maar in plaats van wetenschap volstaat hier dat de betrokkene redelijkerwijs moest vermoeden dat het goed uit misdrijf kwam. Op schuldheling staat gevangenisstraf van ten hoogste een jaar of een geldboete van de vijfde categorie.

De maatstaf: wat had je moeten vermoeden

Het gaat niet om wat de verdachte werkelijk dacht, maar om wat hij uit de hem bekende omstandigheden had moeten afleiden. Volgens vaste rechtspraak van de Hoge Raad gaat het om grove of aanmerkelijke onvoorzichtigheid: de verdachte had bij enig nadenken over wat hij wist kunnen vermoeden dat het goed gestolen was, en had dan niet zonder nader onderzoek mogen handelen. Een kleine onoplettendheid is dus niet genoeg. De rechter kijkt naar het geheel: de prijs in verhouding tot de waarde, de plaats en het tijdstip van de aankoop, de persoon van de aanbieder, het ontbreken van papieren, sleutels of verpakking, en de manier waarop werd betaald. Bij iemand die beroepsmatig in tweedehands goederen handelt, ligt de lat hoger dan bij een particulier: van hem mag meer oplettendheid en meer onderzoek worden verwacht.

Het verschil met opzetheling

• Opzetheling — de verdachte wist het, of aanvaardde bewust de aanmerkelijke kans dat het goed uit misdrijf kwam.
• Schuldheling — de verdachte wist het niet, maar had het bij enig nadenken moeten vermoeden. Het verwijt is aanmerkelijke onvoorzichtigheid, geen kwade wil.

- Het gevolg voor de straf — het maximum daalt van vier jaren naar een jaar. Ook bij de bewijsvoering scheelt het: de officier van justitie hoeft geen wetenschap aan te tonen, maar wel de omstandigheden waaruit het vermoeden had moeten volgen.

Winstbejag en profijt

Net als bij opzetheling kent het artikel een variant waarin winstbejag centraal staat en een tweede lid over het trekken van voordeel uit de opbrengst van het goed. Ook daar is telkens de lichtere maatstaf van toepassing: had de verdachte redelijkerwijs moeten vermoeden dat het goed van misdrijf afkomstig was, dan is het bestanddeel vervuld.

Een voorbeeld: iemand koopt op een parkeerplaats een nog verpakte laptop van een onbekende voor een derde van de winkelprijs, contant, zonder bon. Dat hij naar eigen zeggen niet wist dat het ding gestolen was, kan waar zijn; de omstandigheden zijn zo opvallend dat hij het wel had moeten vermoeden. Dat is de kern van schuldheling.

Afbakening

Boven de schuldheling staan de opzetheling van artikel 416 Sr en de gewoonteheling van artikel 417 Sr; die laatste kent geen schuldvariant. Voor geld en vermogen met een criminele herkomst geldt daarnaast de regeling over witwassen, waarin artikel 420quater Sr een vergelijkbare schuldvariant kent. Bij een veroordeling wegens schuldheling kan de rechter op grond van artikel 417ter Sr bijkomende straffen opleggen, waaronder een beroepsverbod.

In de praktijk

Wie tweedehands koopt, beschermt zich het eenvoudigst door de gegevens van de verkoper te noteren, giraal te betalen en te vragen naar aankoopbewijs, doos of serienummer. Blijkt achteraf dat een goed gestolen was, dan raakt de koper het doorgaans kwijt aan de rechthebbende, ook als hij niet wordt vervolgd. Wie als verdachte wordt gehoord, doet er goed aan alles te bewaren wat over de aankoop iets zegt: juist die stukken bepalen of het vermoeden redelijkerwijs had moeten opkomen.