Artikel 407 Sr: Onnodig overboord zetten van goederen

Het overboord zetten van lading is in het zeerecht een erkend noodmiddel: bij zwaar weer of dreigend zinken kan het nodig zijn gewicht kwijt te raken om schip en opvarenden te redden. Artikel 407 Sr markeert de grens van dat noodmiddel. Strafbaar is de schipper die opzettelijk goederen werpt terwijl daar geen noodzaak voor bestaat, of terwijl hij daarmee een wettelijk voorschrift schendt. Wie dat doet, kan tot twee jaren gevangenisstraf krijgen of een geldboete van de vierde categorie.

De bestanddelen

• Schipper van een Nederlands schip — alleen hij kan dit feit plegen; hij beslist immers over de lading.
• Goederen werpen — het overboord zetten van zaken die zich aan boord bevinden, ongeacht van wie zij zijn.
• Opzettelijk — het werpen moet gewild zijn. Lading die door zwaar weer overboord slaat, valt er niet onder.

- Buiten noodzaak of in strijd met een wettelijk voorschrift — twee zelfstandige varianten. Ook wanneer er wél noodzaak was, kan het feit strafbaar zijn als de wet aan het werpen voorwaarden verbindt en die niet zijn nageleefd.

Wat noodzaak betekent

Noodzaak wordt beoordeeld naar de situatie op dat moment en naar wat de schipper toen redelijkerwijs kon overzien. Hij hoeft niet achteraf gelijk te krijgen: als hij op goede gronden meende dat het schip anders in gevaar kwam, is er geen strafbaar feit, ook al blijkt later dat het net niet nodig was. Omgekeerd helpt het beroep op nood hem niet als hij lading loosde om een andere reden, bijvoorbeeld om ruimte te maken of om een tekort te verhullen.

De verhouding tot het civiele zeerecht

Het zeerecht kent een regeling waarbij de schade van bewust geofferde lading wordt omgeslagen over alle belanghebbenden bij de reis, omdat het offer voor het gemeenschappelijk belang is gebracht. Die regeling werkt alleen bij een gerechtvaardigd offer. Wie zonder noodzaak werpt, verspeelt niet alleen die omslag maar komt ook in het strafrecht terecht. Strafrecht en civiel recht lopen hier dus parallel: beide hangen op de vraag of het werpen nodig was.

Afbakening

Gaat het niet om werpen maar om het vernielen of onbruikbaar maken van zaken aan boord, dan is artikel 408 Sr van toepassing. Verkoopt of verpandt de schipper lading of voorraad om zich te bevoordelen, dan geldt artikel 402 Sr. Wordt de lading over boord gezet om een wettelijk verbod te ontlopen of gaat het om stoffen die het milieu schaden, dan komen daarnaast de milieuwetgeving en de voorschriften over lozing op zee in beeld, met eigen sancties.

In de praktijk

Bij een gerechtvaardigd offer is nauwkeurige vastlegging alles: welke goederen zijn geworpen, op welk tijdstip, om welke reden en op wiens beslissing. Die aantekeningen in het journaal en de scheepsverklaring vormen later de basis voor zowel de civiele afwikkeling als een eventueel strafrechtelijk onderzoek. Ontbreekt die vastlegging, dan wordt het voor de schipper lastig aannemelijk te maken dat er noodzaak was; ladingbelanghebbenden en verzekeraars zullen dan aandringen op nader onderzoek.