Artikel 405 Sr: Het schip blootstellen aan aanhouding

Een schip dat door buitenlandse autoriteiten wordt opgebracht of aangehouden, ligt stil, en dat kost de eigenaar en de ladingbelanghebbenden veel geld. Artikel 405 Sr stelt daarom strafbaar dat iemand aan boord handelingen verricht of toelaat waarvan hij weet dat zij het vaartuig of de zaken aan boord aan opbrenging, aanhouding of ophouding kunnen blootstellen, terwijl daarvoor geen noodzaak bestaat en de rederij er niet van weet.

De twee leden

• De schipper — hij pleegt of gedoogt zulke handelingen buiten noodzaak en buiten voorkennis van de eigenaar of de rederij. De strafbedreiging is gevangenisstraf van ten hoogste een jaar of een geldboete van de derde categorie. Dat hij ook strafbaar is als hij het slechts toelaat, past bij zijn positie: hij is verantwoordelijk voor wat er aan boord gebeurt.

- De opvarende — wie geen schipper is en dezelfde handelingen verricht buiten noodzaak en buiten medeweten van de schipper, riskeert gevangenisstraf van ten hoogste negen maanden of een geldboete van de derde categorie.

De bestanddelen

• Wetenschap van het risico — de betrokkene moet weten dat de handeling het schip of de zaken aan boord kan blootstellen aan opbrenging, aanhouding of ophouding. Een vaag vermoeden is niet genoeg.
• Buiten noodzaak — was de handeling nodig, bijvoorbeeld om schip of opvarenden te redden, dan is er geen strafbaar feit.

- Buiten voorkennis — het gaat om handelen achter de rug van de rederij, respectievelijk van de schipper. Wie vooraf toestemming vraagt en krijgt, valt buiten de bepaling.

Waar het in de praktijk om gaat

Het gevaar dat dit artikel beschrijft, doet zich vooral voor bij het aan boord nemen of vervoeren van goederen of personen zonder de vereiste papieren, en bij het niet naleven van voorschriften die in een aanloophaven gelden. De autoriteiten daar kunnen het schip vasthouden totdat de zaak is uitgezocht. Het artikel richt zich niet op de verboden goederen zelf; daarvoor gelden andere wetten. Het richt zich op het risico dat de schipper of opvarende over het schip afroept.

Waarom dit een eigen bepaling heeft

De schade zit hier niet in de handeling maar in de gevolgen voor derden: de eigenaar, de bevrachter en de andere opvarenden dragen de lasten van een schip dat wordt vastgehouden, terwijl zij er part noch deel aan hebben. Door het handelen buiten medeweten van de verantwoordelijke strafbaar te stellen, beschermt de wet die derden tegen eigenmachtig optreden van iemand die daar zelf misschien voordeel bij heeft.

Afbakening

Verandert de schipper van koers om zich te bevoordelen, dan geldt artikel 403 Sr; verkoopt of verpandt hij het schip of de lading, dan artikel 402 Sr. Onttrekt hij het schip aan de eigenaar, dan artikel 387 Sr. De handeling die het risico veroorzaakt, kan bovendien zelfstandig strafbaar zijn onder andere wetgeving, bijvoorbeeld over in- en uitvoer of over verdovende middelen; artikel 405 Sr komt dan daarnaast aan de orde.

In de praktijk

Voor bemanningsleden is het belangrijkste dat dit artikel ook geldt wanneer de bijdrage klein lijkt: een pakket meenemen voor een bekende kan het hele schip stilleggen. Wie wordt benaderd om iets aan boord te brengen, doet er verstandig aan dat te melden bij de schipper en het te laten registreren. Voor schippers geldt dat het gedogen van zulke praktijken zelfstandig strafbaar is; controle op wat aan boord komt is dus niet alleen een bedrijfsbelang maar ook een eigen verantwoordelijkheid.