Artikel 387 Sr: Onttrekking van een schip door de schipper

Een schipper krijgt een schip toevertrouwd dat niet van hem is. Artikel 387 Sr stelt strafbaar dat hij dat vertrouwen misbruikt: hij onttrekt het schip aan de eigenaar of de rederij en gebruikt het voor eigen voordeel. De wet bedreigt dat met gevangenisstraf van ten hoogste zeven jaren en zes maanden of een geldboete van de vijfde categorie. Dat is zwaarder dan de overname door een gewone opvarende in artikel 386 Sr, en dat verschil zit in de positie van de dader.

De bestanddelen

• Schipper van een Nederlands schip — de bepaling richt zich uitsluitend op degene die het gezag voert over een schip onder Nederlandse vlag.
• Aan de eigenaar of de rederij onttrekken — het schip moet feitelijk buiten het bereik van de rechthebbende worden gebracht. Een enkele omweg of een vertraging is dat niet; het gaat om het doorbreken van de zeggenschap van de eigenaar.

- Ten eigen bate gebruiken — de schipper moet het schip inzetten voor zijn eigen voordeel. Dat kan financieel zijn, maar ook bestaan uit het gebruiken van het schip voor een eigen onderneming of een eigen reis.

Verhouding tot verduistering

Dit artikel is nauw verwant aan de verduistering van artikel 321 Sr: ook daar gaat het om iemand die zich vergrijpt aan een goed dat hem was toevertrouwd. Toch is het geen bijzondere vorm daarvan. Artikel 387 Sr vraagt namelijk geen oogmerk van wederrechtelijke toe-eigening, maar het onttrekken van het schip en het gebruiken voor eigen voordeel. De bepalingen staan dus zelfstandig naast elkaar en kunnen op hetzelfde handelen allebei van toepassing zijn.

Wat de hoge strafbedreiging verklaart

Een zeeschip vertegenwoordigt een aanzienlijke waarde en vaart met lading die aan derden toebehoort. Daar komt bij dat de eigenaar geen enkel toezicht kan uitoefenen zodra het schip is uitgevaren: hij is volledig afhankelijk van de betrouwbaarheid van de schipper. De wetgever heeft dat vertaald in een strafmaximum dat ver boven dat van de gewone verduistering ligt.

Afbakening

Neemt een opvarende die geen schipper is de zeggenschap over, dan geldt artikel 386 Sr. Speelt de schipper het schip in handen van zeerovers, dan is artikel 385 Sr van toepassing. Onttrekt de schipper zich juist aan het voeren van het schip en ontstaat daardoor gevaar, dan komt artikel 390 Sr in beeld. Worden om de onttrekking te verhullen valse stukken opgemaakt, dan kan daarnaast valsheid in geschrift aan de orde zijn, of de bijzondere bepaling over de valse scheepsverklaring in artikel 389bis Sr.

Een voorbeeld

Een schipper vaart met het schip een andere haven binnen dan afgesproken, laat de lading daar tegen betaling lossen en zet het schip vervolgens in voor eigen opdrachten. Het feit is dan niet alleen contractbreuk maar een misdrijf: het schip is aan de rederij onttrokken en wordt voor eigen voordeel gebruikt. Blijft het bij het niet opvolgen van instructies zonder dat de zeggenschap van de eigenaar wordt doorbroken, dan is dit artikel niet aan de orde.

In de praktijk

Rederijen merken dit soort feiten vrijwel altijd op via de positiebepaling van het schip en het uitblijven van rapportages. Naast een strafzaak spelen dan vrijwel altijd civiele procedures: beslag op het schip, aansprakelijkheid voor de lading en vorderingen van verzekeraars. Voor een schipper die met een verdenking wordt geconfronteerd, is van belang dat een zakelijk geschil met de rederij nog geen misdrijf oplevert; beslissend is of hij het schip aan de rechthebbende heeft onttrokken en het voor zichzelf heeft ingezet.