Artikel 371 Sr: Schending van het post- en telecomgeheim door een ambtenaar

Post en telecommunicatie zijn grondwettelijk beschermd: wat mensen elkaar sturen, gaat de overheid in beginsel niet aan. Artikel 371 Sr zet daar een strafbepaling achter voor ambtenaren die hun bevoegdheid overschrijden. Het eerste lid gaat over brieven, kaarten, stukken en pakketten die aan een vervoerder zijn toevertrouwd; het tweede lid over gegevens die een aanbieder van telecommunicatie over het verkeer van zijn klanten heeft.

De bestanddelen van het eerste lid

• Ambtenaar — de bepaling is geschreven voor overheidsfunctionarissen. Doet een medewerker van de vervoerder zelf iets met de post, dan zijn andere bepalingen van toepassing, waaronder artikel 201 Sr.
• Met overschrijding van zijn bevoegdheid — dit is het scharnierpunt. Het strafrecht kent bevoegdheden om post in beslag te nemen, maar die zijn omgeven met voorwaarden en met tussenkomst van een rechter-commissaris (de artikelen 100 en 101 Sv). Wie buiten die voorwaarden treedt, valt onder dit artikel. Zoals bij artikel 370 Sr moet de ambtenaar op dit terrein in het algemeen wel bevoegdheden hebben; wie zich een bevoegdheid toedicht die hij in het geheel niet bezit, valt buiten deze bepaling. Of de ambtenaar besefte dat hij de grens van zijn bevoegdheid passeerde, doet niet ter zake: ook wie zich daarin vergist, kan strafbaar zijn.
• Zich doen overleggen of in beslag nemen — beide gedragingen tellen: het onder druk laten afgeven en het zelf meenemen.

- Post of een telegrafisch bericht — het gaat om zendingen die aan een openbare vervoersinstelling zijn toevertrouwd, en om berichten die in handen zijn van iemand die een openbare telegraafdienst verzorgt.

Het tweede lid: gegevens over telecommunicatieverkeer

Het tweede lid straft met dezelfde straf de ambtenaar die zich, buiten zijn bevoegdheid, door een medewerker van een aanbieder van een openbaar telecommunicatienetwerk of een openbare telecommunicatiedienst laat inlichten over verkeer dat via dat netwerk of die dienst heeft plaatsgevonden. Het gaat dus niet alleen om de inhoud van gesprekken of berichten, maar ook om de gegevens eromheen: wie wanneer met wie contact had. Juist die verkeersgegevens laten zich massaal verzamelen en zeggen vaak meer over iemands leven dan een enkel gesprek.

De straf

De wet noemt voor beide leden gevangenisstraf van ten hoogste twee jaren of een geldboete van de vierde categorie. Een geldboetecategorie is een wettelijke schaal met een maximumbedrag; de rechter bepaalt binnen die schaal de hoogte.

Afbakening

Gaat het niet om post of telecomgegevens maar om onbevoegd binnentreden of om het doorzoeken van papieren, dan geldt artikel 370 Sr. Tapt een ambtenaar zelf gegevens af met een technisch hulpmiddel zonder daartoe bevoegd te zijn, dan komt artikel 139c Sr in beeld, dat voor iedereen geldt. Deelt een ambtenaar wat hij ambtshalve weet met een onbevoegde, dan kan schending van het ambtsgeheim van artikel 272 Sr aan de orde zijn. Wordt een medewerker van de aanbieder betaald voor zijn medewerking, dan spelen daarnaast de omkopingsbepalingen.

In de praktijk

In de opsporing lopen vorderingen van gegevens, zoals die van artikel 126n Sv, langs vaste routes, met toestemming van de officier van justitie of van de rechter-commissaris en met vastlegging in het dossier. Wie als verdachte meent dat gegevens buiten die routes zijn verkregen, kan dat in de strafzaak aan de orde stellen; het Wetboek van Strafvordering kent in artikel 359a Sv een regeling voor vormverzuimen waaraan de rechter gevolgen kan verbinden. Voor medewerkers van aanbieders geldt dat zij niet zonder wettelijke grondslag hoeven te leveren: naar de grondslag vragen en die vastleggen is de eenvoudigste manier om aan de goede kant van de streep te blijven.