- Met gevangenisstraf van ten hoogste zes jaren of geldboete van de vijfde categorie wordt gestraft de ambtenaar: 1°. die een gift of belofte dan wel een dienst aanneemt, wetende of redelijkerwijs vermoedende dat deze hem gedaan, verleend of aangeboden wordt teneinde hem te bewegen om in zijn bediening iets te doen of na te laten; 2°. die een gift of belofte dan wel een dienst aanneemt, wetende of redelijkerwijs vermoedende dat deze hem gedaan, verleend of aangeboden wordt ten gevolge of naar aanleiding van hetgeen door hem in zijn huidige of vroegere bediening is gedaan of nagelaten; 3°. die een gift of belofte dan wel een dienst vraagt teneinde hem te bewegen om in zijn bediening iets te doen of na te laten; 4°. die een gift of belofte dan wel een dienst vraagt ten gevolge of naar aanleiding van hetgeen door hem in zijn huidige of vroegere bediening is gedaan of nagelaten.
- Met dezelfde straf wordt gestraft hij die in het vooruitzicht van een dienstbetrekking bij een overheidswerkgever, indien de dienstbetrekking bij een overheidswerkgever is gevolgd, een feit begaat als in het eerste lid, onder 1° en 3°, omschreven.
- Hij die een feit als omschreven in het eerste lid begaat in verband met zijn hoedanigheid van minister, staatssecretaris, commissaris van de Koning, gedeputeerde, burgemeester, wethouder of lid van een algemeen vertegenwoordigend orgaan, wordt gestraft met gevangenisstraf van ten hoogste acht jaren of geldboete van de vijfde categorie.
- Indien het feit is gepleegd ten behoeve van een buitenlandse mogendheid wordt de op het feit gestelde gevangenisstraf met een derde verhoogd.
←
Terug 361 · Wegmaken van bewijsstukken door een ambtenaar
Verder 364 · Rechter die zich laat omkopen
→
Artikel 363 Sr: Passieve omkoping van een ambtenaar
Passieve omkoping van een ambtenaar
Wettekst
Toelichting
Artikel 363 Sr is de kernbepaling over corruptie aan de kant van de overheid: de ambtenaar die zich laat betalen. Strafbaar is zowel het aannemen als het vragen van een gift, een belofte of een dienst, en dat zowel vooraf, om de ambtenaar tot iets te bewegen, als achteraf, als beloning voor wat hij al heeft gedaan of nagelaten. De bepaling beschermt niet in de eerste plaats de schatkist, maar het vertrouwen dat een overheidsbeslissing op zakelijke gronden tot stand komt.
De vier vormen in het eerste lid
- Aannemen vooraf — de ambtenaar neemt iets aan terwijl hij weet of redelijkerwijs vermoedt dat het bedoeld is om hem in zijn functie tot een handelen of nalaten te bewegen.
- Aannemen achteraf — hij neemt iets aan als gevolg of naar aanleiding van wat hij in zijn huidige of vroegere functie heeft gedaan of nagelaten. Dat het voordeel pas na afloop komt en niet was afgesproken, helpt hem dus niet.
- Vragen vooraf — hij vraagt zelf om een gift, belofte of dienst om zich te laten bewegen. Het feit is voltooid met het vragen; of er iets wordt gegeven, doet er niet toe.
- Vragen achteraf — hij vraagt zelf om iets naar aanleiding van wat hij al heeft gedaan of nagelaten.
Wetende of redelijkerwijs vermoedende
Bij de twee aanneemvarianten hoeft niet te worden bewezen dat de ambtenaar zeker wist waarvoor het voordeel bedoeld was. Genoeg is dat hij het redelijkerwijs moest vermoeden. Die verruiming is bewust gekozen: juist bij corruptie wordt de bedoeling zelden hardop uitgesproken. Een ambtenaar die een fors geschenk aanneemt van een partij met een lopende aanvraag, kan zich er dus niet achter verschuilen dat er nooit iets is gevraagd. Het voordeel hoeft ook geen geld te zijn; de wet noemt uitdrukkelijk ook een dienst, zoals een verbouwing, een reis of een baan voor een familielid.
Toekomstige ambtenaren en politieke ambtsdragers
Het tweede lid trekt de bepaling naar voren in de tijd: wie in het vooruitzicht van een baan bij een overheidswerkgever een gift of belofte aanneemt of vraagt, is strafbaar met dezelfde straf, mits die dienstbetrekking er daadwerkelijk komt. Het derde lid verzwaart de straf tot ten hoogste acht jaren gevangenisstraf of een geldboete van de vijfde categorie wanneer de dader het feit begaat in zijn hoedanigheid van minister, staatssecretaris, commissaris van de Koning, gedeputeerde, burgemeester, wethouder of volksvertegenwoordiger.
De straf
Het eerste lid noemt gevangenisstraf van ten hoogste zes jaren of een geldboete van de vijfde categorie. Het vierde lid bepaalt dat de gevangenisstraf met een derde wordt verhoogd als het feit ten behoeve van een buitenlandse mogendheid is gepleegd. Naast de straf ligt ontneming van het wederrechtelijk verkregen voordeel voor de hand, en kan de rechter ontzetting uit het ambt opleggen.
Afbakening
Artikel 363 Sr straft de ontvangende kant. De gevende kant, degene die de ambtenaar benadert, valt onder artikel 177 Sr. Gaat het om een rechter die zich laat beïnvloeden, dan geldt de zwaardere bepaling van artikel 364 Sr. Speelt het geheel binnen het bedrijfsleven, zonder ambtenaar, dan is de niet-ambtelijke omkoping van artikel 328ter Sr aan de orde. Artikel 364a Sr stelt personen in openbare dienst van een vreemde staat of van een volkenrechtelijke organisatie met ambtenaren gelijk, zodat ook grensoverschrijdende corruptie onder de bepaling valt.
In de praktijk
Onderzoeken beginnen vaak bij een geldstroom die opvalt, bij een klokkenluider of bij een aanbesteding die telkens dezelfde winnaar oplevert. Voor ambtenaren is het praktische ijkpunt de eigen gedragscode: geschenken en nevenfuncties melden en registreren, en bij twijfel niet aannemen. Wie als ambtenaar wordt benaderd, doet er goed aan dat direct intern te melden; die melding is later het beste bewijs dat er geen sprake was van instemming.
Redactionele toelichting .
Geen juridisch advies.
Relevante jurisprudentie
Deze uitspraken bepalen hoe dit artikel wordt toegepast.
-
Omvat 'wetende dat' ook voorwaardelijk opzet?
De Hoge Raad oordeelt dat het bestanddeel 'wetende dat' in deze omkopingsbepaling opzet in voorwaardelijke vorm omvat; de wetsgeschiedenis geeft geen reden daarover anders te denken dan bij andere strafbepalingen met dezelfde uitdrukking. Het hof had de ambtenaar vrijgesproken omdat hij niet had geweten of begrepen dat de reizen een gift met een tegenprestatie waren, en ging daarmee uit van de eis van meer dan voorwaardelijk opzet. Dat is een onjuiste rechtsopvatting; de vrijspraak wordt vernietigd en de zaak teruggewezen.
-
Wie is 'ambtenaar' bij passieve omkoping?
De Hoge Raad geeft de maatstaf zelf: bij passieve omkoping is ambtenaar ook degene die door de overheid, onder haar toezicht en verantwoordelijkheid, is benoemd in een functie met een onmiskenbaar openbaar karakter. Het hof had vastgesteld dat de kerntaken van de vennootschap overheidstaken waren en dat de gemeenten in alle belangrijke kwesties beslissend waren. Op grond daarvan kon het de directeur als ambtenaar aanmerken, en het cassatieberoep wordt verworpen.
-
Is de directeur van een overheids-nv ambtenaar?
De Hoge Raad stelt vast dat de bepaling op het punt van het ambtenaarbegrip niet verschilt van de tekst die nu geldt, en houdt vast aan de maatstaf dat ook ambtenaar is wie onder toezicht en verantwoording van de overheid een functie met een openbaar karakter vervult. Het hof mocht de algemeen directeur van een energiebedrijf waarvan alleen gemeenten aandeelhouder konden zijn en dat netbeheer en de uitvoering van een splitsingswet verzorgde, als ambtenaar aanmerken. Alleen de straf wordt verminderd wegens de duur van de procedure.
-
Wanneer vraagt een ambtenaar een dienst 'in zijn bediening'?
De Hoge Raad overweegt dat een ambtenaar ook dan een dienst vraagt om in zijn bediening iets te doen of na te laten, als hij zich bereid toont een relatie te laten ontstaan of te onderhouden waarin hij een voorkeursbehandeling kan geven; een concrete tegenprestatie is niet nodig. Dat de ambtenaar hetzelfde ook buiten zijn ambt had kunnen vragen, neemt niet weg dat de gedragingen in zijn bediening plaatsvonden, nu de contacten steeds uit zijn werkzaamheden voortkwamen. Het beroep wordt verworpen.
Uitspraken via rechtspraak.nl. De samenvattingen zijn van de redactie.