Artikel 354b Sr: Ontzetting uit het kiesrecht bij terroristische vernieling

Artikel 354b Sr regelt een bijkomende straf. Bij een veroordeling wegens vernieling of sabotage die met een terroristisch oogmerk is begaan, kan de rechter de veroordeelde ontzetten uit het recht dat artikel 28 Sr noemt onder 3°: het recht om de leden van algemeen vertegenwoordigende organen te kiezen en zelf in die organen gekozen te worden. Het gaat om de feiten van artikel 350 Sr, artikel 350a Sr, artikel 350c Sr, artikel 351 Sr, artikel 352 Sr en artikel 354 Sr.

Wat de ontzetting inhoudt

• Actief kiesrecht — het recht om te stemmen bij verkiezingen voor bijvoorbeeld de Tweede Kamer, provinciale staten en de gemeenteraad.
• Passief kiesrecht — het recht om zelf verkiesbaar te zijn en zitting te nemen in zo'n orgaan.

- Tijdelijk — de ontzetting geldt voor de duur die de rechter bepaalt; het is geen levenslang verlies van burgerrechten.

Een zware en zeldzame straf

Het kiesrecht is een grondrecht en het ontnemen daarvan is in ons stelsel uitzonderlijk. Daarom is de mogelijkheid beperkt tot gevallen waarin de dader zich met een terroristisch oogmerk tegen de democratische rechtsorde zelf heeft gekeerd. De gedachte is dat wie met geweld of sabotage probeert af te dwingen wat langs de weg van verkiezingen moet worden beslist, tijdelijk uit dat besluitvormingsproces kan worden geweerd. Artikel 28 Sr stelt bovendien een extra voorwaarde aan deze ontzetting: zij kan alleen worden uitgesproken bij een veroordeling tot gevangenisstraf van ten minste een jaar.

Kan, niet moet

De wet geeft de rechter een bevoegdheid. Hij weegt de ernst van het feit, de rol van de veroordeelde en de gevolgen voor hem af, en moet uitleggen waarom hij deze straf nodig vindt. Omdat het om een grondrecht gaat, wordt daarbij zorgvuldig gemotiveerd; het enkele feit dat een terroristisch oogmerk is bewezen, is niet automatisch genoeg. Een uitdrukkelijke vordering van de officier van justitie stelt de wet niet als voorwaarde, maar wordt de ontzetting wel gevorderd, dan kan de verdediging zich daar gericht tegen verweren.

Afbakening

Deze bijkomende straf staat naast de strafverhoging van artikel 354a Sr: die maakt het strafmaximum hoger, terwijl artikel 354b Sr een aparte straf mogelijk maakt. Bij andere misdrijven bestaan andere bijkomende straffen, zoals de beroepsontzetting en de openbaarmaking van de uitspraak, en die zien op het bekleden van ambten of het uitoefenen van een beroep in plaats van op het kiesrecht. Ontzetting uit de andere rechten die artikel 28 Sr noemt, is bij deze feiten niet mogelijk; de wetgever heeft de mogelijkheid hier bewust beperkt tot het kiesrecht.

In de praktijk

In het overgrote deel van de strafzaken speelt dit artikel geen rol; het is geschreven voor een kleine categorie zeer ernstige zaken. Voor de veroordeelde betekent de ontzetting dat hij gedurende de opgelegde periode niet mag stemmen en zich niet verkiesbaar mag stellen; na afloop herleeft het recht van rechtswege. Wie met deze vordering wordt geconfronteerd, doet er goed aan zich te laten bijstaan door een advocaat met ervaring in terrorismezaken, omdat het verweer zowel over het bewezen oogmerk als over de noodzaak van deze bijzondere straf gaat.