Artikel 354a Sr: Vernieling met een terroristisch oogmerk

Artikel 354a Sr is een strafverhogingsgrond voor de zwaarste vernielingsmisdrijven wanneer daar een terroristische achtergrond aan zit. Het gaat om de feiten van artikel 350 Sr, artikel 350a Sr, artikel 350c Sr, artikel 351 Sr, artikel 352 Sr en artikel 354 Sr: gewone vernieling, het aantasten van gegevens, sabotage van systemen en netwerken, vernieling van nutsvoorzieningen en van gebouwen, schepen en luchtvaartuigen.

Twee verhogingen

• Voorbereiden of vergemakkelijken — is het feit gepleegd met het oogmerk een terroristisch misdrijf voor te bereiden of gemakkelijker te maken, dan wordt de gevangenisstraf met een derde verhoogd. Denk aan een aantasting die dient om een latere aanslag mogelijk te maken.

- Terroristisch oogmerk — is het feit zelf met een terroristisch oogmerk begaan, dan wordt de gevangenisstraf met de helft verhoogd.

Wat een terroristisch oogmerk is

De wet omschrijft dat begrip in artikel 83a Sr. Kort gezegd gaat het om het oogmerk om de bevolking of een deel daarvan ernstige vrees aan te jagen, om een overheid of een internationale organisatie wederrechtelijk te dwingen iets te doen of juist na te laten, of om de fundamentele structuren van een land of organisatie ernstig te ontwrichten. Het gaat dus om het doel achter de daad. Wie uit boosheid of uit winstbejag vernielt, valt daar niet onder, hoe groot de schade ook is.

Dwingend geformuleerd

Anders dan bij artikel 354 Sr, waar de rechter kan verhogen, is dit artikel dwingend geformuleerd: wordt de omstandigheid bewezen, dan geldt het verhoogde maximum. Dat betekent niet dat de rechter die straf ook moet opleggen; het maximum wordt hoger, en binnen die ruimte weegt hij het geheel af. Het oogmerk moet in de tenlastelegging staan en worden bewezen, en dat bewijs is zwaar: er moet worden vastgesteld wat de dader met zijn daad wilde bereiken, niet alleen wat hij feitelijk heeft gedaan.

Waarom juist deze delicten

Terroristisch geweld richt zich vaak niet op personen maar op wat een samenleving draaiende houdt: energie, water, vervoer, communicatie en digitale systemen. Door de vernielings- en sabotagebepalingen te verzwaren, sluit de wet aan bij dat patroon. De verhoging maakt bovendien de opsporing anders van karakter, omdat terroristische misdrijven eigen bevoegdheden en een eigen vervolgingspraktijk kennen.

Afbakening

Levert het feit zelf al een van de zwaarste misdrijven uit het Tweede Boek op, bijvoorbeeld brandstichting of het veroorzaken van een ontploffing met gevaar voor personen, dan gelden de eigen terroristische varianten die daar in de wet zijn opgenomen. Voor het deelnemen aan of het steunen van een terroristische organisatie bestaan aparte strafbaarstellingen. Artikel 354a Sr is beperkt tot de genoemde vernielings- en sabotagedelicten, en artikel 354b Sr regelt daarbij een bijkomende straf.

In de praktijk

Zaken met een terroristische component worden behandeld door gespecialiseerde officieren van justitie en komen bij een aangewezen rechtbank terecht. Voor verdachten betekent dit dat de zaak van meet af aan een ander karakter heeft, met verstrekkende bevoegdheden voor het onderzoek en met langere voorlopige hechtenis; bijstand van een gespecialiseerde advocaat is dan essentieel. Voor beheerders van vitale voorzieningen is de praktische les dat ongewone incidenten met apparatuur of systemen altijd gemeld moeten worden, ook als de schade meevalt, omdat het patroon pas zichtbaar wordt als meldingen bij elkaar komen.