Artikel 344a Sr: Opzettelijke schending van de administratieplicht bij faillissement

Een curator kan zijn werk alleen doen als hij weet wat er is gebeurd met het vermogen. De administratie is daarvoor het belangrijkste instrument. Artikel 344a Sr straft daarom het opzettelijk achterhouden van die administratie en het opzettelijk niet voeren of niet bewaren ervan. Het artikel kent drie leden: voor de failliete natuurlijke persoon, voor de bestuurder of commissaris van een failliete rechtspersoon, en voor wie in de wettelijke schuldsaneringsregeling zit.

De eerste variant: niet afgeven

Wordt de administratie gevraagd, dan moet zij onmiddellijk en ongeschonden worden verstrekt aan de curator, of aan de bewindvoerder in de schuldsanering. Daar hoort ook bij dat de gegevens leesbaar te maken zijn: wie een digitale boekhouding voert, moet zo nodig de hulpmiddelen leveren waarmee de inhoud binnen een redelijke termijn kan worden ingezien. Een verwijzing naar een programma waarvan niemand de sleutel heeft, is dus geen behoorlijke verstrekking. Het niet afgeven moet opzettelijk gebeuren; wie aantoonbaar zijn best doet maar afhankelijk is van een derde partij, is in een andere positie.

De tweede variant: niet voeren of niet bewaren

Deze variant ziet op de periode daarvoor: er is in strijd met de wettelijke verplichtingen geen administratie gevoerd, of de boeken, bescheiden en gegevensdragers zijn niet bewaard. Daar komt een gevolgsbestanddeel bij: de afhandeling van het faillissement, of in het derde lid de schuldsanering, moet daardoor zijn bemoeilijkt. Ontbreekt dat gevolg, dan is het feit niet voltooid. Wat de administratieplicht precies inhoudt, volgt uit andere wetgeving, met name uit het ondernemings- en belastingrecht; het strafrecht sluit daarbij aan.

Bestuurders en commissarissen

Het tweede lid richt zich op de bestuurder en de commissaris van een failliete rechtspersoon. Daar geldt niet alleen dat zij zelf aan de verplichtingen moeten voldoen, maar ook dat zij moeten bewerkstelligen dat eraan wordt voldaan. Uitbesteden aan een boekhouder ontslaat een bestuurder dus niet van zijn verantwoordelijkheid: hij moet erop toezien dat het werkelijk gebeurt en dat de stukken beschikbaar blijven.

De straf

Voor alle drie de leden noemt de wet gevangenisstraf van ten hoogste vier jaren of een geldboete van de vijfde categorie. Op grond van artikel 349 Sr kan de rechter daarnaast de veroordeelde ontzetten uit het beroep waarin hij het feit beging.

Afbakening

Ontbreekt het opzet en is het tekort aan de administratie aan onachtzaamheid te wijten, dan geldt de lichtere schuldvariant van artikel 344b Sr. Is de administratie niet zoek maar vervalst, dan komt valsheid in geschrift volgens artikel 225 Sr in beeld, en bij onware jaarstukken artikel 336 Sr. Zijn er daadwerkelijk goederen weggehaald, dan gelden artikel 341 Sr en artikel 343 Sr. In de praktijk worden deze feiten vaak in samenhang ten laste gelegd, omdat een ontbrekende administratie meestal iets moet verhullen.

In de praktijk

Voor ondernemers is de belangrijkste les eenvoudig: bewaar de administratie en zorg dat u er ook na een bedrijfsbeëindiging bij kunt, ook als de boekhouding bij een extern kantoor of in een online systeem staat. Zeg abonnementen op zulke systemen niet op zolang er nog een faillissement loopt. Voor verdachten geldt dat de zaak vaak draait op de vraag of het niet verstrekken opzettelijk was; wie kan laten zien dat hij pogingen heeft gedaan de gegevens te achterhalen en dat ook heeft gemeld, staat er beduidend beter voor.