Artikel 344 Sr: Profiteren van het faillissement van een ander

Faillissementsfraude is zelden een eenmansactie. Er is meestal iemand nodig die bezittingen aanneemt, een schijnovereenkomst tekent of een betaling in ontvangst neemt. Artikel 344 Sr richt zich op die ander: degene die bij het faillissement van iemand anders, of in de aanloop daarnaartoe, goederen aan de boedel onttrekt of zich wederrechtelijk laat bevoordelen, terwijl hij weet dat schuldeisers daardoor minder verhaal hebben. Het tweede lid doet hetzelfde voor de schuldsaneringsregeling.

De twee gedragingen

• Goederen aan de boedel onttrekken — de dader haalt zelf bezittingen weg of neemt ze in bewaring, zodat de curator er niet bij kan.

- Zich laten bevoordelen — de dader ontvangt een betaling, een goed of een ander voordeel waar hij geen recht op heeft. De wet noemt zowel het zich bevoordelen als het zich laten bevoordelen: passief profiteren is dus ook strafbaar.

Wetende dat

Ook hier is wetenschap vereist. Wie te goeder trouw een normale betaling ontvangt voor geleverd werk, pleegt geen misdrijf, ook niet als de betaler kort daarna failliet gaat. Strafbaar wordt het als de ontvanger wist dat de schuldenaar aan de rand van het faillissement stond en dat andere schuldeisers met lege handen zouden achterblijven. Dat maakt de positie van naaste familieleden en zakenpartners kwetsbaar: van hen wordt vaak aangenomen dat zij zicht hadden op de situatie, wat betekent dat zij hun goede trouw goed moeten kunnen onderbouwen.

Een voorbeeld

Een ondernemer draagt vlak voor zijn faillissement een bestelbus en gereedschap over aan een kennis voor een symbolisch bedrag, met de afspraak dat hij ze later terugkrijgt. De kennis weet van de schulden. De ondernemer valt onder artikel 341 Sr, de kennis onder artikel 344 Sr: hij heeft goederen aan de boedel onttrokken terwijl hij wist dat de schuldeisers daardoor minder overhielden.

De straf

De wet noemt gevangenisstraf van ten hoogste vier jaren en zes maanden of een geldboete van de vijfde categorie. Dat is iets lager dan de zes jaren bij de failliet zelf en bij de bestuurder, wat past bij de meer afgeleide rol, maar het blijft een zwaar misdrijf. Artikel 349 Sr geeft de rechter bovendien de ruimte om de veroordeelde uit zijn beroep te zetten en hem enkele van de in artikel 28 Sr genoemde rechten te ontnemen.

Afbakening

Is de verdachte zelf de failliet, dan geldt artikel 341 Sr, en is hij bestuurder of commissaris van de failliete rechtspersoon, dan artikel 343 Sr. Wordt het ontvangen vermogen daarna verhuld of doorgesluisd, dan komt witwassen volgens artikel 420bis Sr in beeld. Wordt een goed onttrokken aan een pandrecht of een ander zekerheidsrecht buiten een faillissement om, dan is artikel 348 Sr geschreven. Naast het strafrecht kan de curator de transactie civielrechtelijk aantasten en het goed of de waarde terugvorderen; dat spoor loopt vaak vooruit op de strafzaak.

In de praktijk

Wie bezittingen van een kennis of familielid in bewaring krijgt terwijl die in financiële problemen zit, neemt een risico dat vaak wordt onderschat: het gaat niet om de vraag of de spullen weer worden teruggegeven, maar om de vraag of ze buiten het bereik van de schuldeisers zijn gebracht. Leg bij zakelijke transacties met een onderneming in zwaar weer altijd vast wat de tegenprestatie was en waarop de prijs is gebaseerd. Wie door de curator wordt aangesproken, doet er goed aan meteen juridisch advies te vragen, omdat verklaringen in het civiele traject ook in een strafzaak een rol kunnen spelen.