Artikel 328ter Sr: Omkoping in het bedrijfsleven

Omkoping in het bedrijfsleven

Hij die, anders dan als ambtenaar, werkzaam zijnde in dienstbetrekking of optredend als lasthebber, naar aanleiding van hetgeen hij in strijd met zijn plicht in zijn betrekking of bij de uitvoering van zijn last heeft gedaan of nagelaten dan wel zal doen of nalaten, een gift, belofte of dienst aanneemt dan wel vraagt, wordt gestraft met gevangenisstraf van ten hoogste vier jaren of geldboete van de vijfde categorie.
Met gelijke straf wordt gestraft hij die aan iemand die, anders dan als ambtenaar, werkzaam is in dienstbetrekking of optreedt als lasthebber, naar aanleiding van hetgeen deze in zijn betrekking of bij de uitvoering van zijn last heeft gedaan of nagelaten dan wel zal doen of nalaten, een gift of belofte doet dan wel een dienst verleent of aanbiedt van die aard of onder zodanige omstandigheden, dat hij redelijkerwijs moet aannemen dat deze handelt in strijd met zijn plicht.
Onder handelen in strijd met zijn plicht als bedoeld in de voorgaande leden wordt in elk geval begrepen het in strijd met de goede trouw tegenover de werkgever of lastgever verzwijgen van het aannemen dan wel vragen van een gift, belofte of dienst.
Met gelijke straf wordt gestraft hij die in het vooruitzicht van zijn dienstbetrekking of optreden als lasthebber, indien de dienstbetrekking of het optreden als lasthebber is gevolgd, een feit begaat als in het eerste lid omschreven alsmede hij die dit feit begaat na zijn dienstbetrekking of optreden als lasthebber.
Met gelijke straf wordt gestraft hij die een feit als in het tweede lid omschreven begaat jegens een persoon in het vooruitzicht van een dienstbetrekking of het optreden als lasthebber, indien deze dienstbetrekking of dit optreden als lasthebber is gevolgd alsmede hij die dit feit begaat jegens een persoon na diens dienstbetrekking of optreden als lasthebber.
Indien het feit is gepleegd ten behoeve van een buitenlandse mogendheid wordt de op het feit gestelde gevangenisstraf met een derde verhoogd.

Toelichting

Artikel 328ter Sr gaat over omkoping in de private sfeer. Het beschermt de werkgever of opdrachtgever tegen medewerkers die zich door een derde laten sturen. Het artikel straft beide kanten: degene die als werknemer of lasthebber iets aanneemt of vraagt, en degene die het aanbiedt of geeft. Voor omkoping van ambtenaren gelden aparte bepalingen; dit artikel begint dan ook met de woorden dat het gaat om iemand die juist niet als ambtenaar optreedt.

De medewerker die aanneemt of vraagt

Het eerste lid ziet op wie werkzaam is in dienstbetrekking of optreedt als lasthebber, dus namens een ander handelt. Hij moet een gift, belofte of dienst aannemen of vragen naar aanleiding van iets wat hij in strijd met zijn plicht heeft gedaan of nagelaten, of nog gaat doen of nalaten. De beloning kan dus vooraf of achteraf komen. Ook het enkel vragen erom is al strafbaar, ook als er niets wordt gegeven. Naast geld valt uitdrukkelijk ook een dienst onder de bepaling, bijvoorbeeld een gratis verbouwing of een reis.

Degene die geeft of aanbiedt

Het tweede lid straft de andere kant. Wie een gift of belofte doet of een dienst verleent aan een werknemer of lasthebber, is strafbaar als hij redelijkerwijs moet aannemen dat de ander daarmee in strijd met zijn plicht handelt. Dat is een geobjectiveerde maatstaf: zekerheid is niet nodig, het gaat om wat iemand uit de aard van de gift of uit de omstandigheden had moeten begrijpen. Een opvallend groot geschenk aan degene die net over een opdracht beslist, spreekt in dat opzicht voor zich.

Wat handelen in strijd met de plicht is

Het derde lid geeft hierover een belangrijke aanwijzing: het verzwijgen van de gift, belofte of dienst tegenover de werkgever of lastgever, in strijd met de goede trouw, valt er in elk geval onder. Openheid is dus bepalend. Een medewerker die een uitnodiging of een geschenk meldt en toestemming krijgt, zit in een heel andere positie dan een medewerker die het stilhoudt. Veel bedrijven hebben daarom een geschenkenregeling en een register; die interne regels vullen in wat binnen de organisatie als plicht geldt.

Voor en na het dienstverband

Het vierde en vijfde lid trekken de strafbaarheid door naar de periode ervoor en erna. Wie afspraken maakt in het vooruitzicht van een dienstbetrekking of een opdracht, is strafbaar zodra die betrekking of opdracht er ook werkelijk komt. En wie pas na afloop wordt beloond voor wat hij tijdens zijn dienstverband deed, ontloopt de bepaling evenmin. Zo wordt voorkomen dat een beloning simpelweg wordt uitgesteld.

De straf

Voor alle vormen noemt de wet gevangenisstraf van ten hoogste vier jaren of een geldboete van de vijfde categorie. Het zesde lid verhoogt de gevangenisstraf met een derde als het feit is gepleegd ten behoeve van een buitenlandse mogendheid. Op grond van artikel 339 Sr kan de rechter daarnaast de uitspraak openbaar maken en de veroordeelde uit zijn beroep ontzetten.

Afbakening

Gaat het om een ambtenaar, dan gelden artikel 177 Sr voor degene die omkoopt en artikel 363 Sr voor de ambtenaar die aanneemt, met een hogere strafbedreiging. Wordt bij de omkoping gebruikgemaakt van valse facturen of verhullende overeenkomsten, dan komt valsheid in geschrift volgens artikel 225 Sr erbij; wordt het steekpenningengeld weggezet of verhuld, dan kan witwassen aan de orde zijn. Neemt de medewerker geen geld aan maar eigent hij zich iets van de werkgever toe, dan gaat het om verduistering in dienstbetrekking volgens artikel 322 Sr.

In de praktijk

Zaken beginnen vaak met een interne melding of een accountantscontrole waarbij ongebruikelijke betalingen aan een tussenpersoon opvallen. Voor werknemers is de praktische regel eenvoudig: meld wat u wordt aangeboden en leg de toestemming vast. Voor ondernemingen loont het om vooraf duidelijk te maken welke relatiegeschenken zijn toegestaan, omdat het derde lid de verzwijging tot kern van de strafbaarheid maakt. Een verdachte doet er goed aan zich te realiseren dat ook een dienst of een belofte onder de bepaling valt; dat er nooit contant geld is gegeven, is op zichzelf geen verweer.

Redactionele toelichting . Geen juridisch advies.

Relevante jurisprudentie

Deze uitspraken bepalen hoe dit artikel wordt toegepast.

Wie is lasthebber bij niet-ambtelijke omkoping?

Hoge Raad · 2020-04-21 · ECLI:NL:HR:2020:572

De Hoge Raad oordeelt dat het begrip lasthebber in deze strafbepaling niet uitsluitend wordt bepaald door de civielrechtelijke regeling van de overeenkomst van opdracht en lastgeving. Uit de wetsgeschiedenis volgt dat de wetgever een ruime uitleg heeft beoogd. Daarom kon het hof iemand die op basis van een overeenkomst van opdracht als externe adviseur voor een onderneming werkte als lasthebber aanmerken. De klacht van de verdachte faalt in zoverre.

Uitspraken via rechtspraak.nl. De samenvattingen zijn van de redactie.

Wettekst