Artikel 327 Sr: Bedrog bij het sluiten van een verzekering

Artikel 327 Sr gaat over bedrog aan het begin van een verzekering, niet over een valse schadeclaim achteraf. Strafbaar is wie de verzekeraar met listige kunstgrepen op het verkeerde been zet over omstandigheden die voor de verzekering van belang zijn, met als gevolg dat de verzekeraar een overeenkomst sluit die hij bij kennis van de werkelijke situatie niet of alleen onder andere voorwaarden zou hebben afgesloten.

De bestanddelen

• Listige kunstgrepen — feitelijke handelingen die een onjuist beeld oproepen. Denk aan het overleggen van geknoeide stukken, het opvoeren van een schijnsituatie of het regelen dat een keuring op iemand anders betrekking heeft.
• De verzekeraar in dwaling brengen — de misleiding moet gaan over omstandigheden die met de verzekering te maken hebben, dus over het risico dat wordt gedekt.

- Het gevolg voor de overeenkomst — de verzekeraar moet daardoor een contract hebben gesloten dat hij anders niet of niet zo zou zijn aangegaan. Het is niet nodig dat er ooit een uitkering is gevraagd of gedaan.

Verzwijgen is nog geen listige kunstgreep

De wet eist actieve misleiding. Wie bij het invullen van een aanvraag iets weglaat of een vraag onvolledig beantwoordt, doet daarmee nog niet zonder meer iets strafbaars. Het verzekeringsrecht in het Burgerlijk Wetboek kent voor die situatie een eigen regeling: de aanvrager heeft een mededelingsplicht, en schending daarvan kan de verzekeraar het recht geven de overeenkomst op te zeggen, de voorwaarden aan te passen of een uitkering te weigeren. Pas als er handelingen bij komen die het beeld actief vertekenen, komt het strafrecht in zicht.

De straf

Het maximum bedraagt een jaar gevangenisstraf of een geldboete van de vijfde categorie. Dat de vrijheidsstraf betrekkelijk laag is, past bij het gegeven dat het delict al voltooid is bij het sluiten van de overeenkomst, zonder dat er geld is uitgekeerd. Op grond van artikel 339 Sr kan de rechter bij de misdrijven van deze titel bovendien de uitspraak openbaar maken en de veroordeelde ontzetten uit het beroep waarin hij het feit beging.

Afbakening

Wordt na het sluiten van de polis een verzonnen of opgeblazen schade geclaimd en keert de verzekeraar daarop uit, dan gaat het om oplichting volgens artikel 326 Sr. Wordt het verzekerde goed opzettelijk beschadigd of in brand gestoken om een uitkering te krijgen, dan geldt artikel 328 Sr. Zijn er valse papieren gemaakt of gebruikt, bijvoorbeeld een aankoopbewijs of een verklaring, dan komt daarnaast valsheid in geschrift volgens artikel 225 Sr in beeld.

Een voorbeeld

Iemand wil een object verzekeren dat door eerdere schade minder waard is. Hij laat de keuring uitvoeren op een ander, ongeschonden exemplaar en levert daarvan de rapportage in. De verzekeraar sluit de polis op basis van dat rapport. Dat de aanvrager nooit een claim indient, doet er niet toe: het delict was voltooid toen de overeenkomst op basis van het vertekende beeld tot stand kwam.

In de praktijk

Verzekeraars ontdekken dit meestal pas als er een schade wordt gemeld en de dekking wordt onderzocht. Naast een eventuele aangifte volgt vaak registratie in een waarschuwingssysteem van de bedrijfstak, waardoor het jarenlang moeilijk wordt een verzekering af te sluiten. Voor een verdachte draait het verweer meestal om de vraag of er werkelijk handelingen zijn verricht die het risico verhulden, of dat het bij een onvolledige opgave is gebleven; dat onderscheid bepaalt of de zaak strafrechtelijk of civielrechtelijk wordt afgedaan.