- Hij die, met het oogmerk om zich of een ander wederrechtelijk te bevoordelen, hetzij door het aannemen van een valse naam of van een valse hoedanigheid, hetzij door listige kunstgrepen, hetzij door een samenweefsel van verdichtsels, iemand beweegt tot de afgifte van enig goed, tot het verlenen van een dienst, tot het ter beschikking stellen van gegevens, tot het aangaan van een schuld of tot het teniet doen van een inschuld, wordt, als schuldig aan oplichting, gestraft met gevangenisstraf van ten hoogste vier jaren of geldboete van de vijfde categorie.
- Indien het feit wordt gepleegd met het oogmerk om een terroristisch misdrijf voor te bereiden of gemakkelijk te maken, wordt de op het feit gestelde gevangenisstraf met een derde verhoogd.
Artikel 326 Sr: Oplichting
Oplichting
Wettekst
Toelichting
Oplichting is bedrog waarmee iemand zover wordt gebracht dat hij zelf iets afstaat. Anders dan bij diefstal pakt de dader niets weg: het slachtoffer geeft het goed, verleent de dienst, deelt zijn gegevens of gaat een schuld aan, omdat hij is misleid. Artikel 326 Sr stelt dat strafbaar wanneer de dader daarmee zichzelf of een ander een voordeel wil bezorgen waarop geen recht bestaat.
De bestanddelen
- Oogmerk van wederrechtelijke bevoordeling — de dader moet erop uit zijn geweest zichzelf of een ander te bevoordelen zonder dat daar een recht tegenover staat. Een beroep op een eigen aanspraak helpt meestal niet: wie een vordering denkt te hebben en die met misleiding binnenhaalt in plaats van via de rechter, handelt in de regel toch wederrechtelijk, omdat de ander zo geen kans krijgt zich te verweren. Dat kan anders zijn als de dader werkelijk recht had op wat hij kreeg en de ander daardoor niets is ontnomen.
- Een oplichtingsmiddel — de wet noemt er vier: het aannemen van een valse naam, het aannemen van een valse hoedanigheid, listige kunstgrepen en een samenweefsel van verdichtsels. De opsomming is gesloten: bedrog dat in geen van die vormen past, valt niet onder dit artikel.
- Bewegen tot — er moet verband zijn tussen de misleiding en wat het slachtoffer deed. Zou hij het ook zonder de leugen hebben gedaan, dan ontbreekt dat verband.
- Het resultaat — afgifte van een goed, het verlenen van een dienst, het ter beschikking stellen van gegevens, het aangaan van een schuld of het tenietdoen van een vordering.
Wat de vier middelen betekenen
Een valse naam spreekt voor zich. Een valse hoedanigheid is het zich voordoen als iemand met een bepaalde positie of bevoegdheid, bijvoorbeeld als medewerker van een instantie of als koper die kan betalen. Listige kunstgrepen zijn feitelijke handelingen die een onjuist beeld oproepen, zoals het tonen van vervalste stukken of het opvoeren van een schijnvertoning; één zo'n handeling kan al volstaan. Een samenweefsel van verdichtsels is een aaneenschakeling van leugens. Eén enkele leugen is daarvoor niet genoeg, maar het is ook niet nodig dat de leugens elkaar over en weer steunen: meerdere onware mededelingen samen kunnen volstaan. Of het slachtoffer daardoor werkelijk is bewogen, beoordeelt de rechter volgens vaste rechtspraak van de Hoge Raad aan de hand van alle omstandigheden van het geval, waaronder de vertrouwenwekkende aard, het aantal en de indringendheid van de mededelingen, de omzichtigheid die in het maatschappelijk verkeer van het slachtoffer mocht worden verwacht en de persoonlijkheid van het slachtoffer.
Oplichting of gewoon een slechte deal
Niet elke niet nagekomen afspraak is oplichting. Wie te goeder trouw een verplichting aangaat en later niet kan betalen of leveren, pleegt wanprestatie: dat is een zaak voor de civiele rechter. Strafbaar wordt het pas als de misleiding er van meet af aan was en de dader het voordeel al voor ogen had. Dat verschil is in de praktijk het lastigste bewijspunt en verklaart waarom de politie bij aangifte doorvraagt over wat er precies is gezegd en beloofd.
De straf
Het eerste lid houdt het op ten hoogste vier jaren gevangenisstraf of een geldboete van de vijfde categorie. Het tweede lid verhoogt de gevangenisstraf met een derde als het feit is gepleegd met het oogmerk een terroristisch misdrijf voor te bereiden of gemakkelijk te maken.
Een voorbeeld
Iemand doet zich in een reeks berichten voor als medewerker van een instantie, zegt dat er een probleem is met de rekening van het slachtoffer en laat hem geld overmaken naar een andere rekening. De valse hoedanigheid, het verzonnen probleem en de overboeking vormen samen het delict; dat het geld vrijwillig werd overgemaakt, doet daar niet aan af, want die vrijwilligheid is juist het gevolg van de misleiding.
Afbakening
Bij diefstal wordt het goed weggenomen, bij oplichting afgegeven. Bij verduistering had de dader het goed al rechtmatig onder zich en hield hij het vervolgens voor zichzelf. Wordt de afgifte afgedwongen met geweld of bedreiging, dan gaat het om afpersing volgens artikel 317 Sr. Wie stelselmatig koopt zonder te willen betalen valt onder artikel 326a Sr; wie er beroep of gewoonte van maakt online te verkopen en niet te leveren onder artikel 326e Sr; misleidende betaalverzoeken aan ondernemers vallen onder artikel 326d Sr. Worden voor de misleiding vervalste stukken gebruikt, dan komt daarnaast valsheid in geschrift van artikel 225 Sr in beeld.
In de praktijk
Doe aangifte met zoveel mogelijk vastgelegd materiaal: berichten, advertenties, betaalbewijzen en rekeningnummers. Meld de betaling ook bij uw bank, want soms is terughalen nog mogelijk. Wie zelf als verdachte wordt gehoord, moet er rekening mee houden dat de zaak draait om zijn bedoeling op het moment van de afspraak; wat achteraf is terugbetaald, kan wel meewegen bij de straf. Ook tijdens het eerste verhoor mag een advocaat aanwezig zijn.
Redactionele toelichting .
Geen juridisch advies.
Relevante jurisprudentie
Deze uitspraken bepalen hoe dit artikel wordt toegepast.
-
Wanneer levert bedrog oplichting op?
De Hoge Raad zet uiteen wat de in de wet genoemde oplichtingsmiddelen gemeen hebben: de verdachte moet door een specifieke en voldoende ernstige vorm van bedrieglijk handelen bij een ander een onjuiste voorstelling van zaken willen oproepen om daarvan misbruik te maken. Niet elk bedrog en niet elke tekortkoming in het zakelijke verkeer is dus oplichting. Bij een samenweefsel van verdichtsels gaat het om meer dan een enkele leugen, of om een leugen van voldoende gewicht samen met andere omstandigheden; bij listige kunstgrepen om meer dan een enkele misleidende handeling; bij een valse naam of valse hoedanigheid om een onjuist beeld van de persoon van de verdachte. De Hoge Raad verwerpt het beroep.
-
Wanneer is een inschuld teniet gedaan en wanneer is iemand bewogen?
Tegen een beslissing die geen einduitspraak is, kan alleen cassatie worden ingesteld samen met het beroep tegen de einduitspraak. De Hoge Raad past dat toe op de beslissing van het hof om de zaak voor een deel van de feiten terug te wijzen naar de rechtbank: ook dat is geen einduitspraak, zodat het beroep in zoverre niet-ontvankelijk is. Voor de overige beslissingen vernietigde de Hoge Raad de uitspraak gedeeltelijk en wees hij de zaak terug.
-
Is oplichting voltooid zonder daadwerkelijke afgifte?
De Hoge Raad oordeelt dat oplichting pas voltooid is als het slachtoffer werkelijk iets heeft afgegeven of een van de andere in de wet genoemde handelingen heeft verricht. Dat iemand in dwaling is gebracht met de bedoeling hem te benadelen, is daarvoor niet genoeg, en de aangerichte schade evenmin. Omdat uit het bewijs niet kon volgen dat de verzekeraar daadwerkelijk tot afgifte was bewogen, vernietigt de Hoge Raad de uitspraak en wijst de zaak terug naar het hof.
-
Wanneer vormen leugens een samenweefsel van verdichtsels?
De Hoge Raad stelt voorop dat het bij de vraag of iemand door een samenweefsel van verdichtsels is bewogen tot afgifte aankomt op alle omstandigheden van het geval. Daarbij horen het vertrouwenwekkende karakter, het aantal en de indringendheid van de onware mededelingen in hun samenhang, de mate waarin de vereiste omzichtigheid het slachtoffer tot waakzaamheid had moeten brengen, en de persoonlijkheid van het slachtoffer. Een enkele leugen over de bestemming van de opbrengst is te weinig. De Hoge Raad spreekt de verdachte op dat onderdeel vrij en verwerpt het beroep voor het overige.
-
Is het huren van een woning zonder te betalen oplichting?
De Hoge Raad stelt voorop dat het enkel huren van een woning en daarna de huur niet betalen geen valse hoedanigheid en geen listige kunstgreep oplevert, ook niet als de huurder al voorzag dat hij niet zou kunnen betalen. Er moet dus iets bijkomen. Omdat uit het bewijs niets meer bleek dan het sluiten van huurcontracten en het uitblijven van betaling, was de bewezenverklaring ontoereikend gemotiveerd en vernietigt de Hoge Raad de uitspraak.
Uitspraken via rechtspraak.nl. De samenvattingen zijn van de redactie.