Hij die opzettelijk enig goed dat geheel of ten dele aan een ander toebehoort en dat hij anders dan door misdrijf onder zich heeft, wederrechtelijk zich toeëigent, wordt, als schuldig aan verduistering, gestraft met gevangenisstraf van ten hoogste drie jaren of geldboete van de vijfde categorie.
←
Terug 320 · Ontzetting van rechten bij afpersing en afdreiging
Verder 322 · Verduistering in dienstbetrekking of beroep
→
Artikel 321 Sr: Verduistering
Verduistering
Wettekst
Toelichting
Artikel 321 Sr stelt verduistering strafbaar. Het gaat om een goed dat aan een ander toebehoort en dat de dader al onder zich had zonder dat hij dat door een misdrijf had verkregen. Op enig moment gaat hij zich daarover gedragen als eigenaar, terwijl hij dat niet is. Het onderscheid met diefstal ligt dus niet in het resultaat maar in de manier waarop het goed bij de dader terechtkwam.
De bestanddelen
- Enig goed dat aan een ander toebehoort — volledig eigendom bij die ander is niet nodig; ook een gedeeld belang volstaat. Ook banksaldo geldt als goed. Heeft iemand geld van een ander in bewaring, dan blijft dat strafrechtelijk van die ander, ook als het op dezelfde rekening staat of door elkaar loopt met zijn eigen geld.
- Dat hij anders dan door misdrijf onder zich heeft — het goed is op rechtmatige wijze in zijn macht gekomen, bijvoorbeeld door lening, huur, bewaring of een opdracht. Was het goed door een misdrijf verkregen, dan is deze bepaling niet aan de orde.
- Zich wederrechtelijk toe-eigenen — de dader beschikt over het goed als ware hij eigenaar: hij verkoopt het, geeft het weg, verbruikt het of weigert het terug te geven zonder recht daartoe.
- Opzettelijk — hij moet zich bewust zijn van het feit dat het goed van een ander is en dat hij er niet zo over mag beschikken.
Het kantelmoment
De kern van verduistering is dat er een moment is waarop rechtmatig houden overgaat in onrechtmatig toe-eigenen. Enkel te laat teruggeven is dat nog niet; er moet een handeling of houding zijn waaruit blijkt dat de dader het goed als het zijne behandelt. Een duidelijke weigering na een verzoek tot teruggave kan zo'n moment markeren, evenals het verkopen of onvindbaar maken van het goed.
Het opzet moet ook het wederrechtelijke karakter van de toe-eigening omvatten. Wie te goeder trouw meent dat hij het goed mocht houden of verrekenen, bijvoorbeeld op grond van een retentierecht, mist dat opzet en is daarom niet zonder meer strafbaar, ook al blijkt dat standpunt achteraf onjuist. Kan iemand toevertrouwd geld niet terugbetalen omdat het hem financieel is tegengezeten, dan ontbreekt het opzet meestal eveneens. Anders ligt het wanneer hij het geld lichtzinnig over de balk heeft gegooid, of geld dat voor een bepaald doel bestemd was welbewust aan iets anders heeft uitgegeven.
De straf
De wettekst noemt gevangenisstraf van ten hoogste drie jaren of een geldboete van de vijfde categorie. Bij een veroordeling kunnen daarnaast rechten worden ontnomen op grond van artikel 325 Sr.
Afbakening
Bij diefstal volgens artikel 310 Sr haalt de dader het goed uit de macht van de rechthebbende; bij verduistering had hij het al. Bij oplichting volgens artikel 326 Sr wordt het goed afgegeven doordat de dader met een bedrieglijk middel een onjuiste voorstelling van zaken creëerde. Had de dader al vóór de afgifte het plan om het goed te houden, dan kan hetzelfde feit zowel als oplichting als als verduistering worden gezien. Welke kwalificatie past, beslist de rechter aan de hand van de concrete feiten.
Had de dader het goed onder zich uit hoofde van zijn werk of tegen betaling, dan geldt de zwaardere variant van artikel 322 Sr. Ging het om goederen die aan hem waren toevertrouwd in een bijzondere hoedanigheid, zoals die van bewindvoerder of executeur, dan komt artikel 323 Sr in beeld. Bij een terroristisch oogmerk verhoogt artikel 322a Sr de straf.
In de praktijk
Veelvoorkomende voorbeelden zijn een geleend of gehuurd voorwerp dat niet wordt teruggegeven en wordt verkocht, of een aanbetaling die aan iets anders wordt besteed. Voor benadeelden is het van belang de afspraken en het verzoek tot teruggave schriftelijk vast te leggen; dat vormt vaak het bewijs van het kantelmoment.
De politie verwijst bij zulke zaken soms naar de civiele rechter, omdat de grens met een contractueel geschil dun kan zijn. Blijkt echter dat het goed doelbewust is vervreemd, dan is aangifte op zijn plaats. Voor verdachten geldt dat de zaak meestal draait om de vraag of hun handelen als toe-eigening kan worden gezien; rechtsbijstand is vanaf het eerste verhoor beschikbaar.
Redactionele toelichting .
Geen juridisch advies.
Relevante jurisprudentie
Deze uitspraken bepalen hoe dit artikel wordt toegepast.
-
Wat betekent zich een goed wederrechtelijk toe-eigenen?
De Hoge Raad geeft aan de woorden wederrechtelijk zich toe-eigenen een voldoende duidelijke feitelijke betekenis: zonder daartoe gerechtigd te zijn als heer en meester beschikken over het goed van een ander. Een tenlastelegging die die woorden gebruikt is daarom niet te vaag en hoeft niet te vermelden op welke manier dat beschikken is gebeurd. De Hoge Raad vernietigde de beslissing waarbij de dagvaarding nietig was verklaard en wees de zaak terug.
-
Moet de verduisteraar het goed via een afspraak onder zich hebben?
De Hoge Raad verwerpt de opvatting dat voor verduistering nodig is dat de verdachte het goed dat hij zich heeft toegeeigend op grond van een rechtsverhouding onder zich had. Die eis vindt geen steun in het recht. Het middel, dat daarvan uitging, stuitte daarop af en het beroep werd verworpen.
-
Kan een ontvangen koopsom nog worden verduisterd?
De Hoge Raad oordeelt dat geld dat als koopsom is betaald na die betaling tot het vermogen van de verkoper gaat behoren. Dat de verkoper vervolgens niet levert, is op zichzelf geen reden om van die burgerrechtelijke regel af te wijken; het geld behoort dan niet meer aan een ander toe en is dus niet meer voor toe-eigening vatbaar. Het cassatieberoep van het openbaar ministerie tegen de vrijspraak van verduistering werd verworpen.
-
Aan wie behoort een goed toe bij huurkoop?
De Hoge Raad beslist dat het feit dat een verkoper bij huurkoop door de civiele rechter is veroordeeld om het goed aan de koper af te geven, nog niet betekent dat het goed aan die koper toebehoort in de zin van de verduisteringsbepaling. Het hof had aangenomen dat de verdachte wel eigenaar was gebleven maar dat het goed haar niet langer toebehoorde; dat oordeel vond de Hoge Raad onbegrijpelijk. De uitspraak werd op dit punt vernietigd en de zaak teruggewezen.
-
Wanneer is tanken zonder betalen verduistering en wanneer diefstal?
De Hoge Raad geeft in een eigen beschouwing aan dat van verduistering sprake is als iemand het goed anders dan door misdrijf onder zich heeft en zich dat daarna wederrechtelijk toe-eigent, terwijl het diefstal is als hij het wegneemt en het oogmerk van toe-eigening al bij het wegnemen had. Dat iemand brandstof heeft getankt zonder te betalen zegt op zichzelf dus nog niet welk van beide delicten het is; het komt vooral aan op de bedoeling waarmee hij tankte. Wordt aannemelijk dat die bedoeling pas na het tanken is ontstaan, dan is diefstal uitgesloten en kan verduistering in beeld komen. Het beroep werd verworpen.
Uitspraken via rechtspraak.nl. De samenvattingen zijn van de redactie.