Artikel 312 Sr: Diefstal met geweld

Artikel 312 Sr regelt de diefstal die met geweld of met bedreiging met geweld gepaard gaat: in het spraakgebruik een overval of een straatroof. Het gaat om diefstal zoals omschreven in artikel 310 Sr, waarbij het geweld een bepaalde functie vervult. Die combinatie van vermogensdelict en geweld tegen personen verklaart de hoge strafbedreiging.

De bestanddelen

• Diefstal — de kern van artikel 310 Sr: wegnemen met het oogmerk van wederrechtelijke toe-eigening.
• Geweld of bedreiging met geweld tegen personen — het moet zich richten tegen mensen, niet tegen goederen. Ook een dreigend gebaar of een uiting die vrees oproept kan volstaan. Iemand buiten bewustzijn of weerloos maken, bijvoorbeeld met een middel in een drankje, staat volgens artikel 81 Sr gelijk aan geweld.
• Het tijdsverband — het geweld gaat aan de diefstal vooraf, valt ermee samen of volgt erop.

- Het doel van het geweld — het moet dienen om de diefstal voor te bereiden of te vergemakkelijken, of om bij betrapping op heterdaad de vlucht mogelijk te maken of het gestolene te behouden.

De functie van het geweld

Dat laatste bestanddeel is beslissend. Geweld dat toevallig samenvalt met een diefstal maakt het feit nog niet tot dit misdrijf; er moet een doelgerichte band zijn. Duwen om weg te komen nadat men is betrapt valt eronder, een ruzie die los van de diefstal ontstaat niet.

Het geweld hoeft zich niet te richten tegen degene van wie wordt gestolen. Ook geweld tegen een beveiliger, een omstander of een achtervolger valt onder de bepaling zolang het die functie vervult.

Pleegt een groep samen een overval, dan kan ook de deelnemer die zelf niemand heeft aangeraakt, bijvoorbeeld degene die in de vluchtauto wachtte, volgens vaste rechtspraak van de Hoge Raad voor diefstal met geweld worden veroordeeld. Het geweld is een onderdeel van het feit zelf en geen persoonlijke omstandigheid van wie het toepast; het hoeft ook niet op zichzelf een strafbaar feit op te leveren.

Een poging kan al vroeg strafbaar zijn. Wie een winkelier bedreigt om de kassa te kunnen leeghalen maar wordt weggejaagd voordat hij iets heeft kunnen pakken, is al met de uitvoering van dit misdrijf begonnen.

De strafverzwarende omstandigheden

Het eerste lid stelt het maximum op negen jaren gevangenisstraf, met als alternatief een geldboete van de vijfde categorie. Het tweede lid verhoogt dat tot twaalf jaren of een geldboete van de vijfde categorie in vijf gevallen: als het feit 's nachts in of bij een woning wordt gepleegd, dan wel op de openbare weg of in een rijdende trein; als er twee of meer personen samenwerken; als de dader zich toegang heeft verschaft met een van de in de wet genoemde middelen zoals braak, inklimming, valse sleutels, een valse order of een vals kostuum; als het feit zwaar lichamelijk letsel tot gevolg heeft; en als het is gepleegd om een terroristisch misdrijf voor te bereiden of te vergemakkelijken.

Het derde lid gaat het verst: heeft het feit de dood tot gevolg, dan geldt gevangenisstraf van ten hoogste vijftien jaren of een geldboete van de vijfde categorie. Dat gevolg hoeft niet door het opzet te zijn gedekt, maar moet wel aan de dader kunnen worden toegerekend.

Afbakening

Ontbreekt het geweld, dan blijft diefstal over volgens artikel 310 Sr of, bij verzwarende omstandigheden, artikel 311 Sr. Wordt het slachtoffer door geweld gedwongen zelf iets af te geven, dan gaat het om afpersing volgens artikel 317 Sr. In beginsel zit het verschil in de vraag of de dader zelf pakt of het slachtoffer laat afgeven. In de rechtspraak lopen die twee echter in elkaar over, zodat één feit soms zowel als diefstal met geweld als als afpersing kan worden gezien. Was het opzet gericht op de dood, dan komt een levensdelict in beeld, zoals de gekwalificeerde doodslag van artikel 288 Sr.

In de praktijk

Overvallen worden intensief onderzocht, met camerabeelden, telecomgegevens en sporenonderzoek als vaste onderdelen. Slachtoffers houden er vaak langdurige klachten aan over; zij hebben spreekrecht (artikel 51e Sv) en kunnen zich als benadeelde partij voegen (artikel 51f Sv). Er bestaat daarnaast een tegemoetkomingsregeling voor slachtoffers van ernstige geweldsmisdrijven.

Voor verdachten gaat de discussie meestal over de vraag of het geweld in dienst stond van de diefstal en over de gestelde verzwarende omstandigheden, die de strafmaat sterk beïnvloeden. Bijstand van een advocaat is vanaf het eerste verhoor aangewezen.