Artikel 304a Sr: Zware mishandeling met een terroristisch oogmerk

Artikel 304a Sr verhoogt de strafbedreiging voor zware mishandeling wanneer die met een terroristisch oogmerk is gepleegd. Het gaat om de misdrijven van artikel 302 Sr en artikel 303 Sr. De bepaling voegt geen nieuw feit toe; zij verandert alleen de straf die op het bestaande feit staat, en doet dat ingrijpend.

Hoe de verhoging werkt

De hoofdregel is dat de tijdelijke gevangenisstraf die op het misdrijf staat met de helft wordt verhoogd. Daarnaast geldt een bijzondere regel voor het geval dat op het misdrijf een tijdelijke gevangenisstraf van ten hoogste vijftien jaren is gesteld: dan kan levenslange gevangenisstraf worden opgelegd, of een tijdelijke van ten hoogste dertig jaren.

Dat laatste raakt het zwaarste geval van artikel 303 Sr, namelijk zware mishandeling met voorbedachte raad die de dood tot gevolg heeft. Met een terroristisch oogmerk komt dat feit daarmee op het hoogste strafniveau dat het wetboek kent.

Het terroristisch oogmerk

De omschrijving staat in artikel 83a Sr: het doel om een bevolking of een deel daarvan ernstige vrees aan te jagen, om een overheid of internationale organisatie wederrechtelijk tot iets te dwingen of te laten, of om de fundamentele politieke, constitutionele, economische of sociale structuren van een land of organisatie ernstig te ontwrichten of te vernietigen.

Dit oogmerk is een zelfstandig bestanddeel dat bewezen moet worden. De rechter leidt het af uit uitlatingen, geschriften, contacten, de keuze van doelwit, plaats en tijdstip en de context waarin het feit is gepleegd. Een politiek of religieus motief op zichzelf is niet genoeg; het gaat om het doel zoals de wet dat omschrijft.

Waarom een aparte verhoging

Bij dit type feit is het slachtoffer vaak willekeurig gekozen. Het geweld is gericht op het effect op anderen: angst, ontwrichting of het afdwingen van een beslissing. De wetgever heeft daarom niet volstaan met het meewegen van het motief bij de straftoemeting, maar het strafmaximum zelf verhoogd.

Afbakening

Ontbreekt het terroristisch oogmerk, dan gelden gewoon de artikelen 302 en 303 Sr. Is het opzet gericht op de dood, dan komen de terroristische levensdelicten in beeld, zoals artikel 288a Sr. De samenspanning tot zware mishandeling met voorbedachte raad met een terroristisch oogmerk is zelfstandig strafbaar gesteld in artikel 304b Sr, en na een veroordeling kan het kiesrecht worden ontnomen op grond van artikel 304c Sr.

Doordat de gevangenisstraf op dit misdrijf wordt gesteld via deze bepaling, valt het feit onder de wettelijke omschrijving van terroristische misdrijven. Dat heeft gevolgen voor de bevoegdheden in het opsporingsonderzoek en voor de tenuitvoerlegging van de straf.

In de praktijk

Zaken op grond van dit artikel worden behandeld door de rechtbank die voor terrorismezaken is aangewezen, en het onderzoek is doorgaans langdurig en ingrijpend. De discussie op de zitting gaat vrijwel altijd over het oogmerk: was het geweld gericht op een breder effect of op dit slachtoffer alleen.

Voor slachtoffers gelden de gebruikelijke rechten: spreekrecht op de zitting en de mogelijkheid zich als benadeelde partij te voegen voor de schade. Verdachten doen er goed aan zich al bij het eerste verhoor door een gespecialiseerde advocaat te laten bijstaan.