- Hij die aan een ander opzettelijk zwaar lichamelijk letsel toebrengt, wordt, als schuldig aan zware mishandeling, gestraft met gevangenisstraf van ten hoogste acht jaren of geldboete van de vijfde categorie.
- Indien het feit de dood ten gevolge heeft, wordt de schuldige gestraft met gevangenisstraf van ten hoogste tien jaren of geldboete van de vijfde categorie.
←
Terug 301 · Mishandeling met voorbedachte raad
Verder 303 · Zware mishandeling met voorbedachte raad
→
Artikel 302 Sr: Zware mishandeling
Zware mishandeling
Wettekst
Toelichting
Artikel 302 Sr stelt zware mishandeling strafbaar. Het verschil met gewone mishandeling zit niet in de gedraging maar in het opzet: bij dit artikel moet het opzet gericht zijn op zwaar lichamelijk letsel. Dat maakt het een zelfstandig misdrijf met een aanzienlijk hogere strafbedreiging, waarbij anders dan bij artikel 300 Sr ook de poging strafbaar is.
De bestanddelen
- Aan een ander — het slachtoffer is een andere persoon dan de dader; zelfverwonding valt buiten deze bepaling.
- Zwaar lichamelijk letsel toebrengen — er moet daadwerkelijk zwaar letsel zijn ontstaan, met een oorzakelijk verband met de gedraging.
- Opzettelijk — het opzet moet op dat zware letsel zijn gericht, waarbij ook de voorwaardelijke vorm volstaat.
Wat zwaar lichamelijk letsel is
De wet geeft in artikel 82 Sr een aantal gevallen die in ieder geval als zwaar lichamelijk letsel gelden, zoals ziekte zonder uitzicht op volledig herstel en blijvende ongeschiktheid voor het eigen werk. Die opsomming is niet uitputtend. De rechter beoordeelt daarnaast zelfstandig of het letsel zwaar is en let daarbij op de aard van het letsel, de eventuele noodzaak van medisch ingrijpen, de duur van het herstel en de blijvende gevolgen.
Dat betekent dat letsel dat op het eerste gezicht beperkt lijkt toch zwaar kan zijn, en omgekeerd dat spectaculair ogend letsel dat vlot geneest dat niet hoeft te zijn.
Het opzet is het scharnierpunt
Omdat het opzet gericht moet zijn op zwaar letsel, is dit bijna altijd het strijdpunt. De rechter leidt het opzet af uit de gedraging zelf, de kracht en de richting ervan, en de kwetsbaarheid van het geraakte lichaamsdeel. Bij voorwaardelijk opzet zijn er twee vragen: bracht het handelen een aanmerkelijke kans op zwaar letsel mee, en heeft de verdachte die kans bewust aanvaard.
Wordt dat opzet niet bewezen maar is er wel letsel, dan blijft doorgaans mishandeling met zwaar lichamelijk letsel tot gevolg over volgens het tweede lid van artikel 300 Sr.
De straf
Het eerste lid stelt de bovengrens op acht jaren gevangenisstraf; een geldboete van de vijfde categorie kan in plaats daarvan worden opgelegd. Heeft het feit de dood tot gevolg, dan geldt volgens het tweede lid ten hoogste tien jaren of een geldboete van de vijfde categorie. Dat dodelijke gevolg hoeft niet door het opzet te zijn gedekt, maar moet wel aan de dader kunnen worden toegerekend.
Afbakening
Is er gehandeld met voorbedachte raad, dan geldt artikel 303 Sr met een fors hoger maximum. Was het opzet gericht op de dood, dan gaat het om doodslag volgens artikel 287 Sr of moord volgens artikel 289 Sr. Ontbreekt opzet maar was er wel verwijtbare onvoorzichtigheid, dan komt artikel 308 Sr in beeld. De strafverhogingen van artikel 304 Sr kunnen hier eveneens van toepassing zijn, en bij een terroristisch oogmerk geldt artikel 304a Sr.
In de praktijk
Medische informatie over de aard en de gevolgen van het letsel is in deze zaken doorslaggevend; slachtoffers doen er goed aan letsel snel te laten vastleggen en de behandelend arts te vragen om een verslag. Schade kan worden gevorderd door zich als benadeelde partij te voegen, en bij ernstig geweld bestaat daarnaast een tegemoetkomingsregeling voor slachtoffers.
Voor verdachten geldt dat de discussie zich toespitst op het opzet en op de vraag of het letsel juridisch als zwaar geldt. Wie wordt verhoord, heeft vanaf dat eerste gesprek recht op een raadsman.
Redactionele toelichting .
Geen juridisch advies.
Relevante jurisprudentie
Deze uitspraken bepalen hoe dit artikel wordt toegepast.
-
Wanneer is lichamelijk letsel zwaar?
De wet omschrijft zwaar lichamelijk letsel niet en de gevallen die zij noemt zijn niet bedoeld als volledige lijst. Als algemene gezichtspunten noemt de Hoge Raad wat het letsel is, of medisch ingrijpen nodig was en van welke aard, en hoe het met het herstel zit; die punten mogen samen worden gewogen en bij veel verwondingen ook in hun geheel. Bij een botbreuk waarvoor een operatie van zekere ernst nodig is, gaat het in de regel om zwaar letsel; bij schade aan het gebit zijn aanvullende vaststellingen vereist, een lange of onzekere herstelperiode kan meewegen, en gevolgen die louter psychisch zijn vallen erbuiten. Omdat het hof die aanvullende vaststellingen bij een gebroken kaak en een afgebroken tand had nagelaten, vernietigt de Hoge Raad de uitspraak in zoverre en wijst de zaak terug.
-
Levert onbeschermd seksueel contact met hiv zware mishandeling op?
De Hoge Raad stelt voorop dat het aangaan van onbeschermde seksuele contacten door iemand die met hiv is besmet gevaarzettend is, maar dat daarmee nog niet gezegd is dat daardoor naar algemene ervaringsregels een aanmerkelijke kans op besmetting en dus op zwaar lichamelijk letsel ontstaat. Alleen onder bijzondere, risicoverhogende omstandigheden kan dat anders zijn. Dat de verdachte zijn partner heeft voorgelogen kan van belang zijn voor de vraag of hij de kans heeft aanvaard, maar niet voor de grootte van die kans; dat de contacten veelvuldig waren is geen bijzondere risicoverhogende omstandigheid. De Hoge Raad vernietigt de uitspraak en spreekt de verdachte zelf vrij.
-
Zit de wederrechtelijkheid in het toebrengen van zwaar lichamelijk letsel?
Mishandeling betekent in de bepalingen over mishandeling, ook die met voorbedachte raad, dat aan iemand pijn of lichamelijk letsel wordt toegebracht terwijl een rechtvaardigingsgrond ontbreekt. Het hof vond bij de vrijspraak niet van belang dat de kinderen waren besneden zonder toestemming van de moeder, die het gezag had. Daarmee gaf het aan het begrip een verkeerde betekenis en sprak het vrij van iets anders dan ten laste was gelegd. De Hoge Raad vernietigt de uitspraak voor dat feit en wijst de zaak terug.
Uitspraken via rechtspraak.nl. De samenvattingen zijn van de redactie.