Artikel 295 Sr: Ontzetting van rechten bij levensdelicten

Artikel 295 Sr bevat geen zelfstandige strafbaarstelling maar een bevoegdheid bij het straffen. Wie wordt veroordeeld wegens een levensdelict uit deze titel, kan daarnaast worden ontzet van bepaalde rechten. Het tweede lid voegt daar een beroepsverbod aan toe voor het geval dat het misdrijf in de uitoefening van een beroep is begaan.

Welke rechten en bij welke misdrijven

Het eerste lid ziet op veroordelingen wegens doodslag, wegens moord en wegens de misdrijven van het eerste lid van artikel 293 Sr en van artikel 296 Sr. De rechter kan dan de rechten ontnemen die in artikel 28 Sr, eerste lid, onder 1°, 2° en 4° staan: het bekleden van ambten of van bepaalde ambten, het dienen bij de gewapende macht, en het optreden als raadsman of gerechtelijk bewindvoerder.

Het gaat dus om posities waarin iemand gezag uitoefent of waarin anderen zich aan hem toevertrouwen. Het kiesrecht valt hier niet onder; voor de terroristische varianten van deze delicten bestaat een aparte regeling in artikel 295a Sr.

Het beroepsverbod van het tweede lid

Het tweede lid richt zich op een specifieke situatie: de veroordeelde heeft een van de misdrijven van de artikelen 287 tot en met 289 Sr begaan in zijn beroep. In dat geval kan hij van de uitoefening van dat beroep worden ontzet.

Deze bepaling heeft vooral betekenis bij beroepen waarin iemand macht heeft over het leven of de veiligheid van anderen, of waarin hij toegang heeft tot kwetsbare mensen. Het verband met het beroep moet reëel zijn; dat het feit toevallig tijdens werktijd plaatsvond, is niet genoeg.

Een bevoegdheid, geen automatisme

Beide leden spreken van 'kan'. De rechter is niet verplicht de ontzetting uit te spreken en zal dat alleen doen als daar een concrete reden voor is, zoals een reëel risico op herhaling binnen dezelfde functie. Meestal vordert de officier van justitie de ontzetting uitdrukkelijk; de rechter moet zijn keuze motiveren. Hoe lang de ontzetting duurt en wanneer zij ingaat, is geregeld in de algemene bepalingen over deze bijkomende straf in het Eerste Boek.

Afbakening

Deze bijkomende straf moet niet worden verward met tuchtrechtelijke maatregelen. Een beroepsorganisatie of een tuchtcollege kan iemand langs een eigen weg uit het beroep zetten of doorhalen in een register; dat staat los van de strafzaak en kan daar zelfstandig naast bestaan.

Evenmin gaat het om schadevergoeding. Wie schade wil verhalen, moet zich als benadeelde partij in het strafproces voegen of naar de civiele rechter stappen.

In de praktijk

Voor een verdachte is dit onderdeel van de vordering gemakkelijk te onderschatten, terwijl de gevolgen langdurig zijn: een ontzetting kan een terugkeer in het oude beroep of in een publieke functie blokkeren. Als het openbaar ministerie erom vraagt, verdient dat op de zitting een eigen verweer.

Voor nabestaanden kan een beroepsverbod van betekenis zijn omdat het herhaling in dezelfde context moeilijker maakt. Het staat echter los van hun eigen vordering tot schadevergoeding, die apart moet worden ingediend.