- Hij die opzettelijk een ander tot zelfdoding aanzet, wordt, indien de zelfdoding volgt, gestraft met een gevangenisstraf van ten hoogste drie jaren of geldboete van de vierde categorie.
- Hij die opzettelijk een ander bij zelfdoding behulpzaam is of hem de middelen daartoe verschaft, wordt, indien de zelfdoding volgt, gestraft met een gevangenisstraf van ten hoogste drie jaren of geldboete van de vierde categorie. Artikel 293, tweede lid, is van overeenkomstige toepassing.
Artikel 294 Sr: Aanzetten tot en hulp bij zelfdoding
Aanzetten tot en hulp bij zelfdoding
Wettekst
Toelichting
Artikel 294 Sr stelt twee gedragingen strafbaar rond zelfdoding: het opzettelijk aanzetten van een ander daartoe, en het opzettelijk behulpzaam zijn of het verschaffen van de middelen. Zelfdoding zelf is niet strafbaar; de strafbaarheid richt zich uitsluitend op de betrokkenheid van een ander. In beide leden geldt bovendien een harde voorwaarde: de zelfdoding moet daadwerkelijk zijn gevolgd.
Aanzetten, eerste lid
Aanzetten betekent dat iemand de ander tot het besluit beweegt of dat besluit versterkt. Het opzet moet daarop gericht zijn, waarbij voorwaardelijk opzet ook voldoende is. Een gesprek over de dood, het uiten van begrip voor iemands wens of het delen van een levensbeschouwelijke opvatting is geen aanzetten; er moet een beïnvloeding zijn die op de zelfdoding is gericht.
Behulpzaam zijn, tweede lid
Het tweede lid ziet op het verlenen van hulp bij de uitvoering en op het verschaffen van middelen daarvoor. Ook hulp die al vóór de zelfdoding is verleend, valt eronder. Opzet is vereist: de betrokkene moet weten waarvoor zijn hulp of zijn bijdrage dient. Wat precies als hulp geldt, hangt af van de nabijheid tot de uitvoering; algemeen beschikbare informatie of een gesprek staan daar verder vanaf dan een concrete, op de uitvoering gerichte bijdrage.
Het gevolgvereiste
Beide leden gelden alleen als de zelfdoding ook werkelijk heeft plaatsgevonden. Die eis maakt geen deel uit van de gedraging zelf; juristen spreken van een bijkomende voorwaarde voor strafbaarheid. Overleeft de ander, dan kan niemand op grond van dit artikel worden gestraft, ook niet voor een poging. Dat maakt de bepaling ongebruikelijk: of de gedraging strafbaar is, hangt af van een gebeurtenis waarover de verdachte geen beslissende zeggenschap heeft. Volgens de Hoge Raad hoeft daarbij niet te worden aangetoond dat juist de hulp of de beïnvloeding tot de zelfdoding heeft geleid; het is genoeg dat de zelfdoding heeft plaatsgevonden.
De uitzondering voor de arts
Het slot van het tweede lid verklaart het tweede lid van artikel 293 Sr van overeenkomstige toepassing. Een arts die hulp bij zelfdoding verleent en daarbij voldoet aan de wettelijke zorgvuldigheidseisen en de melding doet aan de gemeentelijke lijkschouwer, is dus niet strafbaar. Die uitzondering geldt alleen voor artsen; voor naasten, hulpverleners zonder die hoedanigheid of derden biedt zij geen ruimte.
De straf
Beide leden noemen gevangenisstraf van ten hoogste drie jaren of een geldboete van de vierde categorie. Dat is duidelijk lager dan bij levensbeëindiging op verzoek, wat past bij het uitgangspunt dat de betrokkene de beslissende handeling zelf verricht.
Afbakening
Het onderscheid met artikel 293 Sr zit in wie de laatste handeling uitvoert. Doet de betrokkene dat zelf, dan is dit artikel aan de orde; doet een ander dat op zijn verzoek, dan artikel 293 Sr. In sommige zaken loopt dat onderscheid door elkaar en is de feitelijke gang van zaken beslissend.
Is er geen sprake van een eigen, vrije wil bij de overledene, bijvoorbeeld door dwang, misleiding of het uitbuiten van een sterk verminderd inzicht, dan komt geen zelfdoding maar een levensdelict in beeld, met de veel hogere strafbedreiging van artikel 287 Sr of artikel 289 Sr.
In de praktijk
Onderzoek in deze zaken is terughoudend en begint meestal bij de vaststelling van een niet-natuurlijke dood. De vragen die het onderzoek stuurt zijn: was er een vrije en weloverwogen wens, en welke rol speelde de ander daarbij.
Wie zelf met gedachten aan zelfdoding worstelt of zich zorgen maakt om een naaste, kan daarover praten met de huisarts en kan dag en nacht terecht bij een landelijke hulplijn voor zelfmoordpreventie.
Redactionele toelichting .
Geen juridisch advies.
Relevante jurisprudentie
Deze uitspraken bepalen hoe dit artikel wordt toegepast.
-
Is causaal verband nodig tussen de hulp en de zelfdoding?
De Hoge Raad citeert de bepaling over hulp bij zelfdoding en verwerpt de opvatting dat strafbaarheid pas bestaat als er causaal verband is tussen de geboden hulp of de verschafte middelen en de zelfdoding. Het gaat erom of de verdachte het door zijn handelen voor de ander mogelijk of gemakkelijker heeft gemaakt zichzelf te doden; daarnaast is alleen vereist dat de zelfdoding heeft plaatsgevonden. Het oordeel van het hof dat de verdachte in die zin behulpzaam is geweest en middelen heeft verschaft, is daarom juist en begrijpelijk. Het beroep wordt verworpen.
-
Mogen de zorgvuldigheidseisen voor artsen meewegen bij noodtoestand?
De Hoge Raad overweegt dat de wettelijke zorgvuldigheidseisen die straffeloosheid opleveren alleen gelden voor de arts, en dus niet van toepassing zijn op een verdachte die die hoedanigheid mist. Dat sluit niet uit dat een omstandigheid die bij die eisen van belang is, meeweegt bij een beroep op overmacht in de zin van noodtoestand, maar zo'n beroep kan slechts bij hoge uitzondering worden aanvaard. Verder is het oordeel juist dat bestraffing van iemand die zonder arts te zijn een naast familielid bij zelfdoding heeft geholpen, geen ontoelaatbare inbreuk maakt op het recht op eerbiediging van het privéleven. Het beroep wordt verworpen.
-
Wat betekent behulpzaam zijn bij zelfdoding?
De Hoge Raad stelt voorop dat behulpzaam zijn bij zelfdoding een eigen betekenis heeft, die niet aan de regels over deelneming aan strafbare feiten kan worden ontleend en die de wet en de wetsgeschiedenis niet nader omlijnen; voor de afbakening moet daarom worden aangesloten bij het algemeen spraakgebruik. Of een bewezenverklaarde gedraging daaronder valt, hangt in belangrijke mate af van de omstandigheden van het geval en is voorbehouden aan de rechter die over de feiten oordeelt. Onjuist is de opvatting dat alleen hulp tijdens de uitvoering van de zelfdoding meetelt: ook gedragingen die daaraan voorafgaan kunnen hulp zijn, en dat het verschaffen van middelen afzonderlijk strafbaar is gesteld dwingt niet tot een beperktere uitleg. Het beroep wordt verworpen.
Uitspraken via rechtspraak.nl. De samenvattingen zijn van de redactie.