Artikel 286a Sr: Ontzetting van het kiesrecht bij terroristische vrijheidsmisdrijven

Artikel 286a Sr geeft de rechter de bevoegdheid om bij een veroordeling wegens enkele terroristisch gekleurde misdrijven uit deze titel het kiesrecht te ontnemen. Het gaat om het recht dat in artikel 28 Sr, eerste lid, onder 3°, staat: het recht om leden van algemeen vertegenwoordigende organen te kiezen en zelf gekozen te worden. Ook dit is een bijkomende straf, die naast een hoofdstraf kan worden opgelegd maar volgens de algemene regeling ook zelfstandig.

Bij welke misdrijven

De bepaling noemt drie gevallen: vrijheidsberoving met een terroristisch oogmerk volgens artikel 282b Sr, de samenspanning daartoe volgens artikel 282c Sr, en de zwaarste vorm van bedreiging, namelijk bedreiging met een terroristisch misdrijf, geregeld in het derde lid van artikel 285 Sr.

Wat een terroristisch oogmerk is, staat niet in dit artikel maar in het Eerste Boek, in artikel 83a Sr. Kort gezegd gaat het om het doel een bevolking ernstige vrees aan te jagen, een overheid of internationale organisatie wederrechtelijk tot iets te dwingen, of de fundamentele structuren van een land of organisatie ernstig te ontwrichten.

Waarom juist het kiesrecht

Het kiesrecht is een grondrecht en het ontnemen ervan is een zware stap. De wetgever heeft die stap alleen mogelijk gemaakt bij misdrijven die zich niet tegen één persoon richten maar tegen de democratische orde zelf. Wie geweld gebruikt om politieke besluitvorming af te dwingen, kan volgens deze gedachte tijdelijk worden uitgesloten van deelname aan diezelfde besluitvorming.

Omdat het om een grondrecht gaat, kent de wet een harde drempel: artikel 28 Sr, derde lid, staat ontzetting van het kiesrecht alleen toe bij een veroordeling tot een gevangenisstraf van ten minste een jaar. Daarnaast is de rechter niet verplicht de ontzetting op te leggen; de wettekst spreekt van 'kan'. In de praktijk wordt de maatregel dan ook niet standaard uitgesproken en moet de rechter uitleggen waarom hij in dit geval nodig is.

De duur

Hoe lang een ontzetting duurt, staat in de algemene regeling van deze bijkomende straf in het Eerste Boek. Daar is ook bepaald vanaf welk moment de ontzetting van het kiesrecht werkt: dat is een ander moment dan bij de overige rechten van artikel 28 Sr. Dit artikel zelf zegt daar niets over, en wie wil weten wat een veroordeling concreet betekent, moet dus die algemene bepalingen erbij nemen.

Afbakening

Voor de niet-terroristische misdrijven uit deze titel geldt artikel 286 Sr, dat juist andere rechten noemt: ambten, dienst bij de gewapende macht en het optreden als raadsman of gerechtelijk bewindvoerder. De twee artikelen vullen elkaar aan. Elders in het wetboek staan vergelijkbare bepalingen bij andere groepen terroristische misdrijven, telkens met dezelfde constructie.

In de praktijk

Voor de verdediging is van belang dat deze vordering apart wordt behandeld op de zitting: zij staat los van de bewijsvraag en van de hoogte van de gevangenisstraf, en er kan zelfstandig verweer tegen worden gevoerd. Wordt de ontzetting uitgesproken, dan werkt zij door in de registratie van het kiesrecht.

Voor de lezer die zich afvraagt of een veroordeling in het algemeen tot verlies van stemrecht leidt: dat is niet zo. Het is een uitzondering die alleen bij een beperkt aantal misdrijven mogelijk is en die de rechter uitdrukkelijk moet uitspreken.