- Hij die opzettelijk iemand wederrechtelijk van de vrijheid berooft of beroofd houdt, wordt gestraft met gevangenisstraf van ten hoogste acht jaren of geldboete van de vijfde categorie.
- Indien het feit zwaar lichamelijk letsel ten gevolge heeft, wordt de schuldige gestraft met gevangenisstraf van ten hoogste negen jaren of geldboete van de vijfde categorie.
- Indien het feit de dood ten gevolge heeft, wordt hij gestraft met gevangenisstraf van ten hoogste twaalf jaren of geldboete van de vijfde categorie.
- De in dit artikel bepaalde straffen zijn ook van toepassing op hem die opzettelijk tot de wederrechtelijke vrijheidsberoving een plaats verschaft.
Artikel 282 Sr: Wederrechtelijke vrijheidsberoving
Wederrechtelijke vrijheidsberoving
Wettekst
Toelichting
Artikel 282 Sr beschermt de bewegingsvrijheid. Strafbaar is wie opzettelijk en zonder recht iemand van zijn vrijheid berooft of beroofd houdt. Het gaat om het feitelijk beletten dat iemand zich vrij kan verplaatsen: opsluiten, vastbinden of op andere wijze verhinderen dat iemand weggaat. Ook het laten voortduren van zo'n toestand is zelfstandig strafbaar, ook als een ander de vrijheidsberoving begon.
De bestanddelen
- Van de vrijheid beroven of beroofd houden — het slachtoffer kan zich niet vrij verplaatsen. Er is geen minimumduur; ook een korte periode kan volstaan, al weegt de duur zwaar mee bij de straf.
- Wederrechtelijk — zonder recht of bevoegdheid. Een aanhouding door de politie, een aanhouding op heterdaad door een burger of een gedwongen opname op grond van de wet is niet wederrechtelijk.
- Opzettelijk — de dader moet de vrijheidsbeneming hebben gewild of de aanmerkelijke kans daarop bewust hebben aanvaard.
Feitelijk beletten is genoeg
Er hoeven geen sloten of boeien aan te pas te komen. Ook door dreiging kan iemand van zijn vrijheid worden beroofd, wanneer die dreiging maakt dat het slachtoffer niet durft te vertrekken. Beslissend is of het slachtoffer feitelijk geen reële mogelijkheid had zich te verwijderen.
Toestemming van het slachtoffer sluit de wederrechtelijkheid uit, maar die toestemming moet vrij zijn gegeven en kan altijd worden ingetrokken. Vanaf het moment dat iemand duidelijk maakt weg te willen, wordt het vasthouden strafbaar.
De straf en de gevolgen
Het eerste lid noemt gevangenisstraf van ten hoogste acht jaren of een geldboete van de vijfde categorie. Heeft het feit zwaar lichamelijk letsel tot gevolg, dan gaat dat volgens het tweede lid naar negen jaren; heeft het de dood tot gevolg, dan volgens het derde lid naar twaalf jaren, telkens met dezelfde boetecategorie. Die gevolgen hoeven niet door het opzet te zijn gedekt, maar moeten wel redelijkerwijs aan de dader kunnen worden toegerekend.
Wie een plaats verschaft
Het vierde lid stelt degene die opzettelijk een plaats beschikbaar stelt voor de vrijheidsberoving gelijk met de dader. Wie een ruimte ter beschikking stelt terwijl hij weet waarvoor die wordt gebruikt, krijgt dus dezelfde strafbedreiging, ook als hij zelf niemand vasthield. Zonder die bepaling zou zo iemand hooguit als medeplichtige kunnen worden aangesproken, met een lager maximum.
Afbakening
Gebeurt de vrijheidsberoving met het oogmerk een ander tot iets te dwingen, dan is er gijzeling volgens artikel 282a Sr. Bij een terroristisch oogmerk geldt artikel 282b Sr. Gaat het om een minderjarige die aan het gezag wordt onttrokken, dan komt artikel 279 Sr in beeld, en bij grensoverschrijding met een bijzonder oogmerk artikel 278 Sr. Wordt iemand niet vastgehouden maar wel tot iets gedwongen, dan is artikel 284 Sr over dwang de aangewezen bepaling.
In de praktijk
Vrijheidsberoving komt vaak voor in combinatie met andere feiten, bijvoorbeeld in de relationele sfeer of bij conflicten over geld. Voor slachtoffers is aangifte mogelijk bij de politie; leg vast wanneer en waar het gebeurde en wie er getuige van was. Slachtoffers kunnen zich in de strafzaak voegen als benadeelde partij en om vergoeding van hun schade vragen.
Voor verdachten draait het meestal om twee vragen: kon het slachtoffer werkelijk niet weg, en was er een grond voor het vasthouden. Bijstand van een advocaat is vanaf het eerste verhoor beschikbaar.
Redactionele toelichting .
Geen juridisch advies.
Relevante jurisprudentie
Deze uitspraken bepalen hoe dit artikel wordt toegepast.
-
Is iemand in slaap brengen een wederrechtelijke vrijheidsberoving?
De Hoge Raad merkt op dat het brengen van iemand in een tijdelijke staat van bewusteloosheid of onmacht onder omstandigheden kan worden aangemerkt als opzettelijke benadeling van de gezondheid, die met mishandeling wordt gelijkgesteld. Die opmerking staat naast zijn oordeel dat het heimelijk toedienen van een slaapmiddel, waardoor iemand in slaap valt en de bewegingsvrijheid verliest, geen wederrechtelijke vrijheidsberoving oplevert. Op dat laatste punt slaagt de klacht. De Hoge Raad vernietigt de uitspraak voor dat feit en de strafoplegging en wijst de zaak terug.
-
Mag bij gijzeling alleen die bepaling en niet de vrijheidsberoving worden toegepast?
De Hoge Raad verwerpt de opvatting dat de gijzelingsbepaling zich tot de wederrechtelijke vrijheidsberoving verhoudt als een bijzondere tot een algemene strafbepaling, in de zin dat in een geval als dit alleen de gijzelingsbepaling mag worden toegepast. Die opvatting is onjuist. Daardoor kan, als het extra oogmerk om een ander te dwingen niet wordt bewezen, het grondfeit van de wederrechtelijke vrijheidsberoving overblijven. Het cassatieberoep wordt verworpen.
Uitspraken via rechtspraak.nl. De samenvattingen zijn van de redactie.