Artikel 281 Sr: Schaking

Artikel 281 Sr stelt schaking strafbaar. Het gaat om het wegvoeren van een vrouw met het oogmerk zich haar bezit te verzekeren, binnen of buiten een huwelijk. De bepaling kent twee varianten: het wegvoeren van een minderjarige vrouw met haar toestemming maar zonder die van haar ouders of voogden, en het wegvoeren van een vrouw door list, geweld of bedreiging met geweld. Het artikel is oud en de formulering weerspiegelt de tijd waarin het is geschreven.

De twee varianten

• De minderjarige vrouw met haar instemming — de wet laat een jonge vrouw zo'n ingrijpende stap nog niet op eigen houtje zetten en beschermt haar daarom via de wil van haar ouders of voogden. Dat zij zelf meewilde, neemt de strafbaarheid dus niet weg. De wet noemt gevangenisstraf van ten hoogste zes jaren of een geldboete van de vierde categorie.

- Wegvoeren door list, geweld of bedreiging — hier ligt het verwijt bij de dwang of misleiding zelf: de vrouw wordt het recht ontnomen om zelf te bepalen met wie zij verder wil. De bepaling geldt ongeacht de leeftijd. Het maximum ligt hier op negen jaren gevangenisstraf, of anders een geldboete van de vijfde categorie.

Het oogmerk

Beide varianten vragen een bijzonder oogmerk: de dader moet erop uit zijn zich het bezit van de vrouw te verzekeren, binnen of buiten een huwelijk. Die formulering stamt uit de negentiende eeuw en wordt zo gelezen dat het naaste doel van de dader seksuele gemeenschap met de weggevoerde persoon is; het enkele voornemen om met haar te trouwen is dus niet voldoende. Zonder dat oogmerk is er geen schaking; dan kan wel een ander misdrijf aan de orde zijn, zoals vrijheidsberoving.

Vervolging alleen op klacht

Het tweede lid maakt er een klachtdelict van. Het derde lid wijst aan wie mag klagen: was de vrouw tijdens het wegvoeren minderjarig, dan zijzelf of degene wiens toestemming zij voor een huwelijk nodig heeft; was zij meerderjarig, dan zijzelf of haar echtgenoot. Voor de termijn gelden de algemene regels, waaronder de termijn van drie maanden van artikel 66 Sr.

Het vierde lid bevat een bijzondere regel: is de dader met de weggevoerde vrouw getrouwd, dan kan pas worden veroordeeld nadat de nietigheid van dat huwelijk is uitgesproken. Volgens de Hoge Raad gaat het daarbij alleen om een huwelijk dat naar Nederlands recht geldig is. Die bepaling voorkomt dat een huwelijk als dekmantel gaat werken, maar maakt vervolging wel afhankelijk van een civiele procedure.

Een bepaling uit een andere tijd

De tekst spreekt alleen over vrouwen en over bezit, begrippen die niet meer passen bij het huidige denken over gelijkheid en zelfbeschikking. In de praktijk worden zaken die vroeger als schaking golden vandaag vrijwel altijd op andere bepalingen gebracht: vrijheidsberoving volgens artikel 282 Sr, dwang volgens artikel 284 Sr, of mensenhandel volgens artikel 273f Sr wanneer er uitbuiting in het spel is. Ook voor gedwongen huwelijken zijn die bepalingen de gebruikelijke route.

In de praktijk

Wie te maken krijgt met druk om te trouwen of met een gedwongen vertrek naar het buitenland, kan zich melden bij de politie of bij een instantie voor hulp bij huiselijk geweld en huwelijksdwang. Ook een melding zonder directe aangifte is mogelijk en kan al leiden tot bescherming.

Voor de strafzaak zelf is van belang dat het klachtvereiste geldt: zonder klacht van een van de in het derde lid genoemde personen kan het openbaar ministerie niet vervolgen. Dat maakt het extra belangrijk om bij de politie uitdrukkelijk te zeggen dat vervolging wordt gewenst.