Artikel 275 Sr: De schipper van een vaartuig voor slavenhandel

Artikel 275 Sr richt zich op de schipper van een schip dat voor slavenhandel wordt ingezet. Strafbaar is wie als schipper dienst neemt of dienst doet terwijl hij weet dat het vaartuig daarvoor bestemd is, en ook wie het schip zelf daarvoor gebruikt. De bepaling hoort bij een reeks artikelen die de verschillende rollen rond het vervoer van mensen als handelswaar afzonderlijk strafbaar stellen.

De bestanddelen

• Als schipper — de bepaling geldt voor degene die de leiding over het vaartuig heeft. Voor overige bemanningsleden geldt artikel 276 Sr, met een lager maximum.
• Dienst nemen of dienst doen — zowel het aangaan van de functie als het feitelijk uitoefenen ervan is voldoende.
• Wetende dat het schip daarvoor bestemd is — de wet vraagt hier wetenschap. Een vermoeden is niet genoeg; de schipper moet hebben geweten waarvoor het vaartuig werd ingezet.

- Of het daartoe gebruikende — de schipper die het schip zelf voor deze handel inzet, valt eronder, ook als het daarvoor niet bestemd was.

Waarom de schipper apart wordt genoemd

De schipper heeft het gezag aan boord. Hij bepaalt de koers, de lading en wie er meevaart, en hij kan het vervoer stoppen. Die zeggenschap maakt zijn bijdrage wezenlijk anders dan die van een bemanningslid dat werk uitvoert. De wetgever heeft dat verschil in de strafbedreiging vastgelegd: twaalf jaren voor de schipper, negen voor de schepeling.

De straf

Voor het eerste lid geldt een maximum van twaalf jaar gevangenisstraf, of anders een geldboete van de vijfde categorie. Het tweede lid verhoogt dat naar vijftien jaren of dezelfde boetecategorie wanneer het vervoer de dood van een of meer van de vervoerde personen tot gevolg heeft. Dat gevolg hoeft niet gewild te zijn; wel moet er een oorzakelijk verband zijn en moet de dood redelijkerwijs aan de schipper kunnen worden toegerekend.

Afbakening

Artikel 274 Sr stelt de slavenhandel zelf strafbaar, ook voor wie op afstand meedoet. Artikel 276 Sr gaat over de gewone bemanning en artikel 277 Sr over wie meewerkt aan het verhuren, bevrachten of verzekeren van zo'n vaartuig. Gaat het om het werven, vervoeren of huisvesten van mensen met het oogmerk van uitbuiting, dan is artikel 273f Sr over mensenhandel de aangewezen bepaling; die wordt in moderne zaken vrijwel altijd gebruikt.

In de praktijk

De bepalingen over slavenhandel ter zee stammen uit de negentiende eeuw en worden vandaag zelden toegepast. Zij houden wel betekenis als sluitstuk: zij maken duidelijk dat iedere schakel in het vervoer van mensen als handelswaar zelfstandig strafbaar is, van opdrachtgever tot bemanning.

Zaken met een maritiem karakter roepen bovendien vragen op over rechtsmacht: welke staat mag vervolgen, en gelden er verdragen over optreden op volle zee. Die vragen worden beantwoord met de algemene regels over de werking van de strafwet en met internationale afspraken over de scheepvaart.