Artikel 273d Sr: Aftappen van gegevens door personeel van communicatiediensten

Artikel 273d Sr is de moderne tegenhanger van het briefgeheim. Het richt zich tot mensen die werken bij een aanbieder van een communicatienetwerk of een communicatiedienst en die daardoor bij gegevens van gebruikers kunnen komen. Zij mogen die toegang alleen gebruiken waarvoor zij is bedoeld. Het tweede lid verklaart dezelfde regels van toepassing op personeel van niet-openbare netwerken en diensten, zoals een intern bedrijfsnetwerk. De bescherming geldt voor gegevens die bij de aanbieder zijn bewaard, zoals voicemailberichten of bestanden in een online opslagdienst, en evengoed voor gegevens die nog onderweg zijn.

Vier verboden gedragingen

• Kennisnemen en overnemen — opzettelijk en zonder recht kennisnemen van gegevens die via het netwerk of de dienst zijn opgeslagen, worden verwerkt of doorgegeven en die niet voor de medewerker bestemd zijn, of die gegevens overnemen, aftappen of opnemen.
• Beschikken over een voorwerp met zulke gegevens — de medewerker heeft iets onder zich waaruit zulke onrechtmatig verkregen gegevens kunnen worden gehaald, terwijl hij dat weet of redelijkerwijs moet vermoeden.
• Bekendmaken — de inhoud van die gegevens opzettelijk en zonder recht aan een ander vertellen.

- Ter beschikking stellen — een voorwerp waaruit die inhoud kan worden afgeleid aan een ander geven.

Opzet en wederrechtelijkheid

Bij drie van de vier vormen vraagt de wet opzet én wederrechtelijkheid. Dat laatste is het scharnierpunt: het meekijken in gegevens is niet strafbaar wanneer het hoort bij het werk, bijvoorbeeld bij storingsonderzoek, of wanneer het gebeurt op grond van een wettelijke bevoegdheid, zoals een vordering van de officier van justitie in een strafzaak. Buiten zo'n grond blijft er geen ruimte over: nieuwsgierigheid naar de gegevens van een bekende is nooit een rechtvaardiging.

Bij een intern netwerk is de werkgever vaak zelf de beheerder, en dan is de vraag wat wederrechtelijk is minder eenvoudig. Dat een werkgever het gebruik van zijn systemen controleert, is niet zonder meer strafbaar. Veel hangt af van de spelregels die vooraf voor het gebruik zijn vastgelegd en van de reden waarom wordt gecontroleerd. Een werkgever die zich aan die spelregels houdt en de belangen van zijn medewerkers daarbij redelijk meeweegt, handelt in beginsel niet wederrechtelijk. Wie zonder enig kader stilletjes berichten van medewerkers leest, loopt dat risico wel en tast bovendien hun privacy aan.

Bij het onder b genoemde beschikken volstaat dat de medewerker het redelijkerwijs moest vermoeden. Die lichtere maatstaf voorkomt dat iemand zich achter onwetendheid verschuilt terwijl de omstandigheden luid en duidelijk waren.

De straf

De wet noemt gevangenisstraf van ten hoogste een jaar en zes maanden of een geldboete van de vierde categorie, voor alle vier de vormen en ook voor het geval van het tweede lid.

Afbakening

Voor brieven en pakketten gelden de artikelen 273a en 273b Sr, voor berichten bij een telegraafinrichting artikel 273c Sr. Wie geen medewerker is en zich toegang verschaft tot een systeem of communicatie aftapt, valt onder de algemene bepalingen over computervredebreuk en het aftappen van gegevens. Artikel 273e Sr stelt de medewerker die een ander dit feit laat plegen of die daarbij helpt, gelijk met de pleger. Daarnaast geldt voor persoonsgegevens de eigen regelgeving over gegevensbescherming, met eigen toezicht en sancties.

In de praktijk

Aanbieders houden bij wie welke gegevens raadpleegt; die logboeken zijn in strafzaken vaak het belangrijkste bewijsmiddel. Voor medewerkers betekent dat: raadpleeg nooit iets zonder werkgerelateerde reden, ook niet uit belangstelling, en leg vast waarom een raadpleging nodig was.

Voor gebruikers die vermoeden dat er in hun gegevens is gekeken, zijn er twee wegen: aangifte bij de politie en een melding bij de aanbieder, die een intern onderzoek kan instellen. Bij persoonsgegevens kan daarnaast de toezichthouder worden ingeschakeld.