Artikel 273a Sr: Openen van post door vervoerspersoneel

Artikel 273a Sr beschermt het briefgeheim aan de kant van de bezorger. Wie werkt bij een openbare vervoersinstelling en een aan die instelling toevertrouwde brief, gesloten stuk of pakket opzettelijk en zonder recht opent, ervan kennisneemt of de inhoud aan een ander doorvertelt, is strafbaar. De bepaling gaat dus niet over de inhoud van de zending zelf, maar over het vertrouwen dat afzender en ontvanger in de bezorging moeten kunnen stellen.

De bestanddelen

• Werkzaam bij een openbare instelling van vervoer — de dader moet tot de organisatie behoren die het vervoer verzorgt. Een buitenstaander die post onderschept valt niet onder dit artikel, maar onder de algemene bepalingen over het briefgeheim.
• Toevertrouwd aan die instelling — de zending moet voor bezorging aan de vervoerder als organisatie zijn afgegeven; het gaat niet om iets wat de medewerker privé in bewaring kreeg. Vanaf dat moment ligt zij in de vertrouwenssfeer die het artikel beschermt. Dit artikel noemt alleen brieven, gesloten stukken en pakketten. Een briefkaart ontbreekt in de opsomming, anders dan in artikel 273b Sr; wie een open kaart leest, valt dus niet onder dit artikel, maar wie haar wegmaakt of houdt wel onder artikel 273b Sr.
• Opzettelijk en wederrechtelijk — de handeling moet bewust en zonder bevoegdheid gebeuren. Wordt een pakket geopend omdat een wettelijk voorschrift of een bevoegde autoriteit daartoe verplicht, dan ontbreekt de wederrechtelijkheid.

- Openen, inzage nemen of bekendmaken — drie zelfstandige gedragingen. Voor inzage is openen niet nodig: ook wie een dunne envelop tegen het licht houdt om de inhoud te lezen, neemt inzage. Voor het bekendmaken is evenmin nodig dat de dader zelf de zending opende; ook wie de inhoud langs andere weg leerde kennen en die op welke manier ook met een ander deelt, valt eronder.

De straf

De strafbedreiging komt uit op een jaar en zes maanden gevangenisstraf of een geldboete van de vierde categorie. Dat maximum ligt hoger dan bij de gewone schending van geheimen, omdat de dader misbruik maakt van een positie die hem juist met het oog op vertrouwelijkheid is gegeven.

Afbakening

Wordt de zending niet alleen bekeken maar ook achtergehouden, vernietigd of toegeëigend, dan is artikel 273b Sr aan de orde, met aanzienlijk hogere maxima. Gaat het om berichten bij een telegraafinrichting, dan geldt artikel 273c Sr; gaat het om gegevens bij een aanbieder van communicatienetwerken of -diensten, dan artikel 273d Sr. Werkt iemand mee aan het feit van een ander binnen dezelfde organisatie, dan stelt artikel 273e Sr hem met de pleger gelijk.

Buiten deze titel bestaan algemene bepalingen tegen het openen van andermans post en tegen het toe-eigenen van goederen. Welke bepaling van toepassing is, hangt af van de positie van de dader en van wat er precies met de zending is gebeurd.

In de praktijk

Zaken beginnen meestal met een melding over vermiste of geopende zendingen, gevolgd door onderzoek binnen het bedrijf. Naast het strafrecht loopt vrijwel altijd een arbeidsrechtelijk spoor: schending van het briefgeheim is voor een vervoerder een ernstige vertrouwensbreuk.

Voor afzenders en ontvangers geldt dat aangifte mogelijk is bij de politie, en dat het daarnaast zin heeft de vervoerder zelf te informeren. Die kan het interne onderzoek starten en heeft toegang tot gegevens over de route van de zending die voor het bewijs van belang zijn.