Artikel 259 Sr: Strafvermindering voor de moeder kort na de bevalling

Artikel 259 Sr bevat een geprivilegieerde variant: dezelfde gedraging als in artikel 256 Sr, maar met een aanzienlijk lagere strafbedreiging. Zij geldt voor de moeder die haar kind kort na de geboorte te vondeling legt of verlaat, terwijl zij handelt onder de werking van vrees dat haar bevalling wordt ontdekt. De wetgever erkent daarmee dat een vrouw in die situatie in een uitzonderlijke psychische toestand kan verkeren.

De voorwaarden

• De moeder — alleen zij kan zich op deze bepaling beroepen. Voor ieder ander, ook voor de vader of voor iemand die haar helpt, blijft de gewone strafbedreiging gelden.
• Kort na de geboorte — er moet een nauw tijdsverband zijn met de bevalling. Hoe kort dat precies is, hangt af van de omstandigheden; de gedachte is dat de bijzondere toestand nog voortduurt.

- Onder de werking van vrees voor ontdekking van de bevalling — de vrees moet de drijfveer zijn geweest. Het gaat niet om vrees voor de zorgtaak of voor geldgebrek, maar om de angst dat bekend wordt dat zij is bevallen.

Wat de bepaling doet met de straf

De maxima van de gevangenisstraffen uit de artikelen 256 en 257 Sr worden tot de helft verminderd, en de geldboete uit artikel 257 Sr wordt teruggebracht naar de vierde categorie. Het feit blijft dus een misdrijf: de bepaling neemt de strafbaarheid niet weg, maar verlaagt de bovengrens waarbinnen de rechter straft.

Geen strafuitsluitingsgrond

Het is belangrijk dit te onderscheiden van een beroep op ontoerekeningsvatbaarheid of psychische overmacht. Die verweren kunnen ertoe leiden dat straf geheel achterwege blijft en worden zelfstandig beoordeeld. Artikel 259 Sr werkt anders: het gaat om een wettelijk vastgelegde verlaging die alleen op de strafmaat ziet, en die bovendien is beperkt tot de nauw omschreven situatie hierboven.

In een concrete zaak kunnen beide sporen naast elkaar lopen. De rechter kan vaststellen dat de voorwaarden van dit artikel zijn vervuld en daarnaast oordelen dat de toerekeningsvatbaarheid was verminderd, wat opnieuw in de straf doorwerkt.

Verhouding tot de naburige artikelen

Waar artikel 258 Sr de straf juist verhoogt voor de vader of de moeder, doet artikel 259 Sr het omgekeerde voor de specifieke situatie van een moeder vlak na de bevalling. Die twee sluiten elkaar uit: is aan de voorwaarden van artikel 259 Sr voldaan, dan is de verhoging niet aan de orde. Blijkt van opzet om het kind te doden, dan gelden de misdrijven tegen het leven en niet deze titel.

In de praktijk

Zaken die onder deze bepaling vallen komen vrijwel altijd voort uit een verzwegen zwangerschap en een isolement waarin geen hulp is gezocht. Wie zwanger is en er alleen voor staat, kan zich in vertrouwen wenden tot een huisarts of verloskundige; die hulp is beschikbaar zonder dat de omgeving hoeft te worden ingelicht en voorkomt de situatie waar dit artikel over gaat.

In het strafproces wordt vrijwel steeds gedragsdeskundig onderzoek gedaan naar de toestand van de moeder ten tijde van het feit. Dat onderzoek bepaalt in belangrijke mate wat er uiteindelijk volgt: straf, een op behandeling gerichte maatregel, of een combinatie daarvan.