Artikel 254a Sr: Ontzetting van rechten en beroepsverbod bij zedenmisdrijven

Artikel 254a Sr regelt een bijkomende straf bij de seksuele misdrijven. Naast een gevangenisstraf, taakstraf of geldboete kan de rechter een veroordeelde bepaalde rechten ontnemen, en kan hij verbieden dat de veroordeelde het beroep blijft uitoefenen waarin hij het misdrijf beging. Het doel is niet extra leed toevoegen, maar herhaling voorkomen op de plek waar het risico zit.

Welke rechten kunnen worden ontzegd

Het eerste lid verwijst naar drie onderdelen van de lijst in artikel 28 Sr, eerste lid.

• Het bekleden van ambten — de veroordeelde kan worden uitgesloten van openbare ambten in het algemeen of van bepaalde ambten.
• Het dienen bij de gewapende macht — dienst bij de krijgsmacht kan worden ontzegd.
• Optreden als raadsman of gerechtelijk bewindvoerder — functies waarin iemand voor een ander optreedt en waarin vertrouwen dus wezenlijk is.

Andere rechten uit die lijst vallen buiten het bereik van dit artikel. Het kiesrecht kan hier bijvoorbeeld niet worden ontnomen; daarvoor gelden strengere voorwaarden in de algemene bepalingen over straffen.

Het beroepsverbod

Het tweede lid is in de praktijk het belangrijkst. Heeft de veroordeelde het misdrijf begaan in de uitoefening van een beroep, dan kan de rechter hem uit dat beroep ontzetten. Denk aan functies in het onderwijs, de zorg, de kinderopvang of de sport, waar iemand door zijn werk toegang heeft tot anderen en waar een gezagsverhouding of afhankelijkheid bestaat.

Er is een verband vereist tussen het beroep en het feit: het misdrijf moet in de uitoefening van dat beroep zijn begaan, niet louter door iemand die toevallig dat beroep heeft.

Kan-bepaling, geen automatisme

Beide leden zijn geformuleerd als een bevoegdheid. De rechter moet zelfstandig beoordelen of ontzetting nodig is en die beslissing motiveren; de officier van justitie zal er doorgaans om vragen als het beroep in de zaak een rol speelde. De duur volgt uit de algemene regeling in artikel 31 Sr, die de looptijd koppelt aan de opgelegde hoofdstraf.

In de praktijk

Voor een verdachte met een beroep in de zorg, het onderwijs of de hulpverlening kan deze bijkomende straf zwaarder wegen dan de hoofdstraf zelf: zij raakt de loopbaan rechtstreeks. Het is daarom verstandig dit punt op de zitting uitdrukkelijk aan de orde te stellen, bijvoorbeeld met informatie over de werksituatie of over een al ingezette behandeling.

Los van deze straf kan een veroordeling doorwerken via de justitiële documentatie: bij een aanvraag voor een verklaring omtrent het gedrag wordt gekeken naar het belang van de functie waarvoor die verklaring nodig is.