Artikel 242 Sr: Schuldverkrachting

Artikel 242 Sr is de schuldvariant van verkrachting. De opbouw is gelijk aan die van de schuldaanranding in artikel 240 Sr, met één verschil: de handelingen bestaan uit of mede uit het seksueel binnendringen van het lichaam. Ook hier is niet dwang het aangrijpingspunt, maar het ontbreken van de wil bij de ander, in combinatie met wat de verdachte daarover had moeten begrijpen.

De bestanddelen

• Seksuele handelingen die bestaan uit of mede bestaan uit seksueel binnendringen — dit is het onderscheidende bestanddeel ten opzichte van aanranding. Het begrip is ruim: volgens vaste rechtspraak van de Hoge Raad telt ieder binnendringen van het lichaam met een seksuele strekking. Of dat via de mond, de vagina of de anus gebeurt, en of daarbij het geslachtsdeel, een ander lichaamsdeel of iets anders wordt gebruikt, maakt voor de strafbaarheid niet uit. Wat in hetzelfde seksuele contact kort daarvoor, tegelijk of kort daarna gebeurt, wordt als één geheel met het binnendringen beoordeeld. Het volstaat dat het binnendringen deel uitmaakte van het geheel; het hoeft niet het enige te zijn geweest.
• Het ontbreken van de wil — instemming ontbrak. Artikel 244 Sr wijst toestanden aan waarin die wil in ieder geval ontbreekt, zoals bewusteloosheid of lichamelijke onmacht.

- Ernstige reden om te vermoeden — de verdachte wist het niet zeker, maar er waren aanwijzingen die hij niet mocht negeren. Deze maatstaf ligt boven gewone onoplettendheid en vraagt van hem dat hij zich ervan vergewist dat de ander het wil.

Waarom deze tussenvorm bestaat

De wetgever heeft met de schuldvarianten een gat willen dichten. Vroeger viel een zaak uiteen zodra opzet niet te bewijzen was, ook als voor iedereen duidelijk was dat er signalen waren genegeerd. Met de artikelen 240 en 242 Sr kan de rechter een verwijt vaststellen dat lichter is dan opzet maar wel degelijk strafwaardig: iemand is doorgegaan terwijl hij ernstige reden had aan te nemen dat de ander het niet wilde. Voor het slachtoffer betekent het dat de zaak niet noodzakelijk eindigt in vrijspraak wanneer wetenschap niet is te bewijzen.

De straf

De rechter kan hier ten hoogste vier jaren gevangenisstraf opleggen, of in plaats daarvan een geldboete van de vierde categorie. Dat is het dubbele van de schuldaanranding van artikel 240 Sr, maar duidelijk minder dan bij de opzetvariant van artikel 243 Sr. De rechter kan daarnaast beslissen over de vordering van het slachtoffer als benadeelde partij en over maatregelen zoals een contactverbod.

Afbakening

Artikel 243 Sr is de opzetvariant: daar wist de verdachte dat de wil ontbrak. Ontbreekt het binnendringen, dan gaat het om aanranding: artikel 240 Sr voor de schuldvariant en artikel 241 Sr voor de opzetvariant. Bij dwang, geweld of bedreiging komen de gekwalificeerde varianten van artikel 241 Sr of artikel 243 Sr in beeld; artikel 242 Sr kent zelf geen gekwalificeerde vorm. Betreft het een kind, dan gelden de bijzondere bepalingen voor de verschillende leeftijdscategorieën, waaronder de artikelen 246 en 248 Sr.

In de praktijk

Deze zaken draaien vrijwel altijd op de vraag welke signalen er waren en wat de verdachte daarmee heeft gedaan. Berichten van voor en na het contact, verklaringen van getuigen en medische bevindingen spelen daarbij een rol. Voor slachtoffers geldt dat sporenonderzoek alleen binnen een beperkte periode mogelijk is; snel contact zoeken met de politie of met een centrum voor slachtoffers van seksueel geweld is daarom van belang, ook als u nog twijfelt over aangifte. U kunt zich in de strafzaak laten bijstaan en uw schade vorderen. Voor de verdachte is de bijstand van een advocaat vanaf het eerste verhoor van groot belang, omdat de zaak zich toespitst op wat hij had moeten begrijpen.