Artikel 227b Sr: Verzwijgen van gegevens bij een uitkering

Artikel 227b Sr is het spiegelbeeld van artikel 227a Sr. Daar gaat het om onjuiste opgaven, hier om zwijgen. Strafbaar is het opzettelijk nalaten om tijdig gegevens door te geven, terwijl daartoe een wettelijke verplichting bestaat en die gegevens van belang zijn voor een uitkering, subsidie of tegemoetkoming. Wie een wijziging in zijn situatie niet meldt terwijl de wet hem daartoe verplicht, kan zich dus niet erop beroepen dat hij nooit iets onwaars heeft gezegd.

De bestanddelen

• Een wettelijke verplichting om gegevens te verstrekken — die plicht moet volgen uit een wettelijk voorschrift of uit iets wat daarop berust. Zonder zo'n verplichting is er geen strafbaar zwijgen; een meldplicht die alleen in een afspraak tussen partijen is vastgelegd, telt niet. Welke plicht dat is, staat in de regeling waarop de verstrekking berust, niet in het Wetboek van Strafrecht. De plicht moet bovendien op de betrokkene zelf rusten. Wie informatie achterhoudt die een ander had moeten melden, is geen pleger van dit feit, al kan hij als deelnemer strafbaar zijn. Volgens de Hoge Raad draagt wie als wettelijk vertegenwoordiger namens een ander een uitkering aanvraagt en ontvangt, ook diens inlichtingenplicht.
• Opzettelijk nalaten tijdig te verstrekken — het gaat om een omissiedelict. Niet alleen helemaal niet melden telt, ook te laat melden. Er hoeft geen vaste datum te gelden; ook een voorschrift dat een wijziging 'onverwijld' moet worden doorgegeven, bepaalt wanneer het te laat is. Het opzet moet slaan op het nalaten zelf en op het feit dat de gegevens nodig waren. Een melding telt pas als zij de instantie werkelijk heeft bereikt. Is een tijdig verstuurde melding buiten toedoen van de betrokkene zoekgeraakt, dan zal het opzet meestal niet te bewijzen zijn.
• Het feit kan strekken tot bevoordeling — net als bij artikel 227a Sr hoeft er geen daadwerkelijk voordeel te zijn genoten. Voldoende is dat het zwijgen tot bevoordeling van de betrokkene of van een ander kán leiden.

- Weten of redelijkerwijs moeten vermoeden dat de gegevens van belang zijn — een lichtere maatstaf dan opzet. Wie werkelijk niet kon begrijpen dat het gegeven meewoog voor het recht, de hoogte of de duur van de verstrekking, valt buiten het artikel.

Waarom een aparte bepaling

In het strafrecht is nalaten niet zomaar strafbaar; daarvoor is een rechtsplicht nodig om te handelen. Bij uitkeringen en tegemoetkomingen bestaat die plicht, omdat het stelsel erop is gebouwd dat de ontvanger zelf doorgeeft wat er verandert. De uitvoerende instantie kan niet iedereen doorlopend controleren. Artikel 227b Sr geeft aan die inlichtingenplicht een strafrechtelijke ruggensteun, zonder dat er een leugen of een vervalst stuk aan te pas hoeft te komen.

De straf

Het maximum is gevangenisstraf van ten hoogste vier jaren of een geldboete van de vijfde categorie, gelijk aan dat van artikel 227a Sr. Ook hier geldt dat het strafrecht meestal pas in beeld komt bij grotere bedragen of bij langdurig zwijgen; daaronder blijft het vaak bij terugvordering en een bestuurlijke boete. Dubbele bestraffing voor hetzelfde feit is niet toegestaan, dus in de praktijk moet worden gekozen tussen de bestuurlijke en de strafrechtelijke weg.

Afbakening

Artikel 227a Sr treft het actief onjuist opgeven; artikel 227b Sr het nalaten. Wie eerst zwijgt en daarna, bij navraag, ook nog onjuist verklaart, kan met beide te maken krijgen. Ontbreekt het opzet, dan kan het nalaten nog als overtreding strafbaar zijn op grond van artikel 447d Sr. Gaat het om Europese middelen, dan kent artikel 227c Sr een eigen regeling waarin zowel het onjuist verstrekken als het nalaten is opgenomen. Wordt er een document vervalst om het zwijgen te ondersteunen, dan komt artikel 225 Sr erbij.

Een voorbeeld: iemand met een uitkering gaat werken en meldt dat niet, terwijl de regeling voorschrijft dat inkomsten direct worden doorgegeven. Ook als de uitkeringsinstantie het na twee maanden zelf ontdekt, is het feit voltooid vanaf het moment dat de melding uitbleef terwijl die had moeten plaatsvinden.

In de praktijk

Voor wie een uitkering of tegemoetkoming ontvangt, is de praktische les eenvoudig: meld veranderingen schriftelijk en bewaar het bewijs van die melding. Bij een verdenking is dat vaak het enige tegenwicht. Voor de verdediging liggen de aanknopingspunten bij de vraag of de verplichting werkelijk bestond en op de betrokkene rustte, of het nalaten opzettelijk was, en of de betrokkene begreep dat het gegeven van belang was. Laat u bij een verhoor bijstaan door een advocaat, en bekijk het strafrechtelijke en het bestuurlijke traject in samenhang.