Artikel 222 Sr: Hergebruik van gebruikte rijkszegels

Een zegel dat van rijkswege is uitgegeven, is bedoeld voor eenmalig gebruik. Nadat het is gebruikt, krijgt het een merk dat aangeeft dat het is verbruikt en dat verder gebruik uitsluit. Artikel 222 Sr stelt strafbaar dat iemand dat merk weghaalt om het zegel opnieuw te laten gelden als ongebruikt. Het tweede lid treft degene die zulke zegels vervolgens gebruikt of verhandelt. Het gaat om de zegels die in artikel 216 Sr zijn omschreven: van overheidswege uitgegeven zegels en de daarmee gelijkgestelde zegels.

Wat het eerste lid vraagt

• Een reeds gebruikt zegel — het zegel heeft zijn functie al vervuld; de heffing of de handeling waarvoor het diende, is al afgedaan.
• Het onbruikbaarheidsmerk verwijderen — het merk dat juist bedoeld is om verder gebruik onmogelijk te maken, wordt weggehaald of onleesbaar gemaakt.

- Met het oogmerk het als ongebruikt te laten gelden — de bedoeling moet zijn dat het zegel opnieuw dienst doet alsof het nog niet is gebruikt, door de dader zelf of door anderen. Verzamelaars die zegels bewaren of bewerken zonder dat doel, vallen hierbuiten.

Het tweede lid

Ook hier neemt de wetgever de handelsschakel mee. Wie opzettelijk zegels waarvan dat merk is verwijderd gebruikt, verkoopt, aanbiedt, aflevert, in voorraad houdt of invoert alsof zij ongebruikt zijn, wordt met dezelfde straffen bedreigd. Dat betekent dat het niet uitmaakt of iemand aan het begin of aan het eind van de keten staat: het opnieuw in omloop brengen van verbruikte zegels is over de hele lijn strafbaar.

De straf

Het maximum bedraagt drie jaren gevangenisstraf of een geldboete van de vijfde categorie. Dat maximum ligt onder dat van het namaken van rijkszegels in artikel 216 Sr, maar duidelijk boven dat van het afkeuringsmerk in artikel 221 Sr. Het verschil laat zich verklaren door het financiële belang: bij zegels die aantonen dat een heffing is betaald, komt hergebruik neer op een rechtstreekse aantasting van de opbrengst daarvan.

Afbakening

Artikel 216 Sr gaat over het namaken of vervalsen van zegels; bij artikel 222 Sr is het zegel echt, alleen al gebruikt. Artikel 220 Sr ziet op het verhandelen van valse of onrechtmatig aangebrachte zegels en merken; artikel 222 Sr heeft daarvoor een eigen tweede lid, toegespitst op verbruikte zegels. Artikel 221 Sr kent dezelfde opzet voor het afkeuringsmerk op meetinstrumenten. Gaat het om zegels van Aruba, Curaçao, Sint Maarten, een buitenlandse staat of een volkenrechtelijke organisatie, dan verklaart artikel 222bis Sr deze bepaling ook daarop van toepassing.

Een voorbeeld: in een bedrijfsruimte wordt een voorraad zegels aangetroffen die eerder al zijn gebruikt maar waarvan de verbruiksaanduiding niet meer zichtbaar is. Wordt vastgesteld dat die zegels klaarlagen om opnieuw te worden aangebracht, dan is dat het gedrag waarop dit artikel ziet.

In de praktijk

Signalen komen doorgaans van de belastingdienst, de douane of een andere toezichthouder, en zelden van een burger. Voor de verdediging draait het op twee punten: is het onbruikbaarheidsmerk werkelijk verwijderd, of is het door slijtage of behandeling verdwenen, en was er de bedoeling het zegel opnieuw te laten gelden. Wie zegels beroepsmatig verwerkt, doet er goed aan de administratie van ontvangst en verbruik nauwkeurig bij te houden; dat is bij een controle het eerste aanknopingspunt.