Artikel 218 Sr: Valse merken op meetinstrumenten

Meetinstrumenten die in het handelsverkeer worden gebruikt — weegschalen, pompen, meters — moeten voldoen aan wettelijke eisen. Dat wordt vastgesteld in een keuring, en op het instrument komt een merk te staan dat aangeeft dat die beoordeling heeft plaatsgevonden. Artikel 218 Sr stelt strafbaar dat iemand zo'n merk vervalst of een vals merk aanbrengt met de bedoeling het instrument te laten doorgaan voor gekeurd. Wie op een meting afgaat, moet erop kunnen vertrouwen dat het apparaat is gecontroleerd.

De bestanddelen

• Voorwerpen die aan een keuring zijn onderworpen — de wet spreekt van voorwerpen die onderworpen zijn aan een metrologische conformiteitsbeoordeling. Dat is de officiële toets of een meetinstrument aan de gestelde eisen voldoet. Instrumenten die niet aan zo'n beoordeling onderworpen zijn, vallen buiten dit artikel.
• Valse merken plaatsen of echte vervalsen — het aanbrengen van een merk dat de indruk wekt dat er is gekeurd, of het bewerken van een bestaand merk.
• Plaatsen met echte stempels — de tweede variant treft degene die het merk aanbrengt door zonder recht van echte stempels gebruik te maken. Het merk klopt dan wel, maar de keuring die eraan ten grondslag zou moeten liggen ontbreekt.

- Oogmerk — voor beide varianten geldt dat de dader erop uit moet zijn geweest dat de voorwerpen worden gebruikt alsof de merken echt en onvervalst zijn. Ook wanneer hij dat gebruik aan anderen overlaat, is aan het oogmerk voldaan.

Waarom dit strafbaar is

Het merk zelf is maar een klein teken, maar het draagt een heel systeem. Consumenten, ondernemers en toezichthouders gaan er zonder verdere controle van uit dat een instrument met dat merk juist meet. Wordt dat vertrouwen aangetast, dan is niet één transactie de dupe, maar iedere transactie waarbij het instrument is gebruikt. Daarom knoopt de strafbaarheid aan bij het merk en niet bij de vraag of er in een concreet geval te weinig is afgeleverd of te veel is betaald.

De straf

De wet noemt gevangenisstraf van ten hoogste drie jaren of een geldboete van de vijfde categorie. Het maximum van de gevangenisstraf ligt lager dan bij de merken op edelmetaal in artikel 217 Sr, maar de geldboetecategorie is dezelfde. Dat past bij het karakter van deze zaken: ze worden vaak gepleegd in een bedrijfsmatige context, waar een geldboete een reëler drukmiddel is dan een korte gevangenisstraf.

Afbakening

Artikel 217 Sr gaat over de merken op edelmetaal, artikel 219 Sr over andere merken die krachtens wettelijk voorschrift op goederen of verpakkingen staan; dat artikel sluit de merken van de artikelen 217 en 218 Sr uitdrukkelijk uit. Verkoopt of gebruikt iemand voorwerpen met zulke valse merken zonder ze zelf te hebben bewerkt, dan is artikel 220 Sr het aangewezen artikel. Artikel 221 Sr gaat over het verwijderen van een afkeuringsmerk van een instrument dat de keuring juist níet heeft doorstaan. Wordt met een gemanipuleerd instrument daadwerkelijk te weinig geleverd tegen de volle prijs, dan kan daarnaast bedrog of oplichting op grond van artikel 326 Sr in beeld komen.

Een voorbeeld: een ondernemer laat op een afgekeurde weeginrichting een merk aanbrengen dat suggereert dat de keuring wel is doorstaan, zodat het apparaat in gebruik kan blijven. Dat is precies het gedrag waarop artikel 218 Sr ziet, ook als niet vaststaat dat er een klant is benadeeld.

In de praktijk

Zaken op dit terrein beginnen bijna altijd bij een toezichthouder die bij controle iets aantreft dat niet klopt. Vaak loopt er dan naast het strafrechtelijk onderzoek ook een bestuurlijk traject, met eigen maatregelen. Voor een ondernemer die als verdachte wordt aangemerkt is het verstandig die twee sporen niet los van elkaar te bekijken en zich te laten adviseren; wat in het ene traject wordt verklaard, kan in het andere terugkomen.