Artikel 207 Sr: Meineed

Artikel 207 Sr stelt meineed strafbaar. Wie in een geval waarin de wet een verklaring onder ede vraagt, of daaraan rechtsgevolgen verbindt, opzettelijk iets verklaart wat niet waar is, pleegt een misdrijf. De eed is het middel waarmee de rechtspleging de waarheid probeert te waarborgen; wordt daaraan gelogen, dan raakt dat de kern van elke procedure waarin de rechter op verklaringen moet afgaan.

De bestanddelen

• Een wettelijk voorgeschreven eed — er moet een wettelijk voorschrift zijn dat de verklaring onder ede vraagt of daaraan gevolgen verbindt. Dat is niet beperkt tot de strafzaak: ook in civiele en andere procedures, en zelfs buiten een procedure, kan de wet een beëdigde verklaring verlangen of daaraan gevolgen verbinden. Een plechtige belofte in een andere context valt er niet onder.
• Mondeling of schriftelijk — de vorm doet er niet toe. De verklaring kan ter zitting worden afgelegd, maar ook op schrift worden gesteld.
• Persoonlijk of door een gemachtigde — de wet voorziet ook in het geval dat een bijzonder gemachtigde de verklaring aflegt.
• Opzettelijk vals — dit is het hart van de bepaling. De verklaring moet niet alleen onjuist zijn, maar de verklaarder moet ook hebben geweten dat zij onjuist was. Wie zich vergist, wie zich iets verkeerd herinnert of wie een gebeurtenis anders heeft waargenomen dan anderen, pleegt geen meineed. Een verklaring kan ook onwaar zijn doordat er iets wezenlijks in ontbreekt: volgens vaste rechtspraak van de Hoge Raad kan wie opzettelijk zwijgt over iets wat hij verplicht was te vermelden, meineed plegen.

Het derde lid stelt de belofte of bevestiging gelijk met de eed, wanneer die krachtens de wet in de plaats daarvan treedt. Wie geen eed wil afleggen, kan dus niet aan strafbaarheid ontkomen door voor de belofte te kiezen.

Het bewijs van de leugen

Meineed is moeilijk te bewijzen, en dat is met opzet zo. Dat een verklaring niet strookt met wat de rechter uiteindelijk bewezen acht, betekent nog niet dat de getuige heeft gelogen. Aangetoond moet worden dat het verklaarde onwaar is en dat de verklaarder dat wist. Daarom leidt een vrijspraak nooit automatisch tot een meineedzaak tegen de aangever of tegen een getuige. Wie zich realiseert dat hij zich heeft vergist, doet er goed aan dat meteen recht te zetten. Een getuigenverklaring is pas af wanneer het verhoor is beëindigd; wie binnen hetzelfde verhoor zijn antwoord rechtzet, heeft dus nog geen meineed gepleegd. Daarna is het misdrijf voltooid: wie later terugkomt op wat hij onder ede zei, maakt de eerdere onware verklaring daarmee niet ongedaan, en die nieuwe verklaring kan juist als bewijs tegen hem worden gebruikt. Een spontane correctie zegt dan nog wel iets over de vraag of er opzet was, en weegt mee bij de beslissing om te vervolgen.

De straf

Het maximum is gevangenisstraf van ten hoogste zes jaren of een geldboete van de vijfde categorie. Is de valse verklaring in een strafzaak afgelegd ten nadele van de verdachte, dan gaat het maximum volgens het tweede lid naar negen jaren. Het gaat om de inhoud van de verklaring: belast zij de verdachte, dan geldt het hogere maximum, ook als de rechter er uiteindelijk niets mee heeft gedaan. Die verzwaring is verklaarbaar: door zo'n verklaring kan een onschuldige worden veroordeeld. Het vierde lid maakt ontzetting mogelijk van de rechten uit artikel 28 Sr, eerste lid, onder 1°, 2° en 4°, waaronder het bekleden van ambten en het optreden als raadsman.

Afbakening

Wie weigert te verklaren in plaats van te liegen, valt onder artikel 192 Sr. Wie aangifte doet van een feit waarvan hij weet dat het niet is gepleegd, valt onder artikel 188 Sr; is die aangifte schriftelijk en tegen een bepaalde persoon gericht, dan komt de lasterlijke aanklacht van artikel 268 Sr in beeld. Wordt een onjuiste opgave in een authentieke akte opgenomen, dan geldt artikel 227 Sr, en bij vervalsing van een geschrift artikel 225 Sr. Voor valse verklaringen tegenover een internationaal gerecht bestaat artikel 207a Sr, en voor verklaringen per videoconferentie aan een buitenlandse rechterlijke autoriteit artikel 207b Sr.

Een voorbeeld: een getuige verklaart onder ede dat hij de verdachte op het moment van het feit ergens anders heeft gezien, terwijl hij weet dat dat niet zo is. Dat is meineed; is de verklaring juist in het nadeel van de verdachte afgelegd, dan geldt het hogere maximum van het tweede lid.

In de praktijk

Wordt u als getuige gehoord, dan wordt u gewezen op de eed of de belofte en op de gevolgen van een valse verklaring. Het beste advies is eenvoudig: vertel wat u zelf hebt waargenomen, en zeg het als u iets niet meer weet. Onzekerheid uitspreken is geen zwakte, maar precisie. Vreest u dat u zichzelf zou belasten, meld dat dan; daarvoor bestaat een verschoningsmogelijkheid en zo nodig kunt u zich vooraf laten adviseren.