Artikel 197d Sr: Beroepsverbod en openbaarmaking bij illegale tewerkstelling

Artikel 197d Sr bevat geen zelfstandig delict, maar geeft de rechter twee extra mogelijkheden bij een veroordeling voor illegale tewerkstelling. Is het feit uit artikel 197b Sr of uit artikel 197c Sr begaan in de uitoefening van een ambt of beroep, dan kan de rechter de veroordeelde ontzetten uit het recht dat ambt te bekleden of dat beroep uit te oefenen, en kan hij bepalen dat de uitspraak openbaar wordt gemaakt.

Twee bijkomende straffen

• Ontzetting uit ambt of beroep — de veroordeelde mag het ambt of het beroep gedurende de door de rechter bepaalde periode niet uitoefenen. Deze bijkomende straf staat in de opsomming van artikel 9 Sr en de mogelijke rechten zijn uitgewerkt in artikel 28 Sr, dat onder meer het bekleden van ambten en de uitoefening van bepaalde beroepen noemt.

- Openbaarmaking van de uitspraak — de rechter kan gelasten dat de veroordeling bekend wordt gemaakt. Ook dat is een bijkomende straf uit artikel 9 Sr. Bij een delict dat in het economisch verkeer wordt gepleegd, kan die openbaarheid harder aankomen dan de geldboete zelf.

Wanneer de rechter hiertoe kan overgaan

Er geldt een voorwaarde: het feit moet in de uitoefening van een ambt of beroep zijn begaan. Dat is bij illegale tewerkstelling meestal het geval, omdat het delict nu juist ziet op degene die een ander werk laat verrichten, maar het is geen automatisme. Iemand die eenmalig in de privesfeer iemand laat klussen, oefent daarmee geen beroep uit.

De rechter is niet verplicht deze straffen op te leggen; de wet spreekt van een bevoegdheid. Hij weegt de ernst van het feit, de rol van de veroordeelde en de vraag of herhaling dreigt. Bij een structurele praktijk, zoals artikel 197c Sr die veronderstelt, ligt een verbod meer voor de hand dan bij een incident. Ook de gevolgen voor werknemers van een bedrijf kunnen meewegen.

Waarom deze mogelijkheid bestaat

Bij delicten die met een verdienmodel samenhangen, is een geldboete soms een inschattingsbare bedrijfslast. Een verbod om het beroep uit te oefenen raakt de mogelijkheid om het feit te herhalen, en openbaarmaking raakt de positie op de markt. Beide sancties zijn dus vooral gericht op de toekomst. Datzelfde patroon zien we bij artikel 197a Sr, dat voor mensensmokkel in ambt of beroep een eigen regeling met ontzetting en openbaarmaking kent.

Afbakening

Artikel 197d Sr werkt alleen bij een veroordeling voor artikel 197b Sr of artikel 197c Sr. Voor andere delicten moet de mogelijkheid van ontzetting uit een afzonderlijke bepaling volgen; de rechter kan die bijkomende straf niet naar eigen inzicht overal opleggen. Wie het opgelegde verbod naast zich neerlegt en het beroep toch uitoefent, pleegt een nieuw misdrijf op grond van artikel 195 Sr. Naast het strafrecht kent de arbeidswetgeving bestuursrechtelijke maatregelen tegen werkgevers, waaronder boetes en het stilleggen van werk; die staan los van deze bepaling.

Een voorbeeld: een uitzendbemiddelaar wordt veroordeeld omdat hij herhaaldelijk mensen zonder rechtmatig verblijf aan opdrachtgevers leverde. Naast een gevangenisstraf ontzet de rechter hem voor een aantal jaren uit het recht dit beroep uit te oefenen en gelast hij dat de uitspraak wordt bekendgemaakt.

In de praktijk

Voor ondernemers is dit de kern: bij een veroordeling wegens illegale tewerkstelling kan meer op het spel staan dan een boete. Wie in een sector werkt waarin veel met inleen wordt gewerkt, doet er goed aan de controle op identiteit en verblijfsstatus aantoonbaar op orde te hebben. Loopt er een onderzoek, bespreek dan met uw advocaat niet alleen de hoofdstraf, maar juist ook het risico van een beroepsverbod en van openbaarmaking; op die punten valt in de zitting vaak nog het meeste te bereiken.