Artikel 176a Sr: Strafverhoging bij een terroristisch oogmerk

Dit artikel bevat geen zelfstandig delict maar een strafverzwaringsgrond. Wordt een van de in het artikel opgesomde gemeengevaarlijke misdrijven begaan met een terroristisch oogmerk, dan wordt de tijdelijke gevangenisstraf die in dat artikel staat met de helft verhoogd. Stond op het misdrijf al een tijdelijke gevangenisstraf van ten hoogste vijftien jaren, dan kan levenslange gevangenisstraf of tijdelijke gevangenisstraf van ten hoogste dertig jaren worden opgelegd.

Welke misdrijven

De opsomming beslaat de kern van deze titel: brandstichting, ontploffing en overstroming, het belemmeren van blussing en van de strijd tegen watersnood, het aantasten van waterkeringen en leidingen, van elektriciteitswerken, het blootstellen aan ioniserende straling of het veroorzaken van radioactieve besmetting, het aantasten van geautomatiseerde en telecommunicatiewerken, van verkeersvoorzieningen en luchthavens, het veroorzaken van gevaar voor spoor- en luchtverkeer, het aantasten van navigatietekens, van vaartuigen en luchtvaartuigen en van gebouwen, het aantasten van de drinkwatervoorziening, het verontreinigen van bodem, lucht of water en de verkoop van schadelijke waren. Alleen de daar genoemde artikelen vallen eronder; de verhoging werkt niet bij andere bepalingen.

Het terroristisch oogmerk

Het oogmerk is wat deze feiten tot terroristische misdrijven maakt. Het gaat om de bedoeling om de bevolking of een deel daarvan ernstige vrees aan te jagen, om een overheid of een internationale organisatie te dwingen iets te doen of juist na te laten, of om de fundamentele structuren van een land of organisatie ernstig te ontwrichten of te vernietigen. De wettelijke omschrijving daarvan staat in artikel 83a Sr. Oogmerk is de zwaarste opzetvorm: het moet gaan om wat de dader wil bereiken, niet om een neveneffect dat hij op de koop toe neemt.

Alleen de tijdelijke straf gaat omhoog

De verhoging met de helft geldt voor de tijdelijke gevangenisstraf. Stond op het grondmisdrijf al levenslange gevangenisstraf, dan valt er niets te verhogen. De bijzondere regel voor misdrijven met een maximum van vijftien jaren maakt duidelijk hoe ingrijpend de bepaling is: die springen niet naar tweeëntwintig en een half jaar, maar rechtstreeks naar de mogelijkheid van levenslang.

Bewijs van het oogmerk

Het oogmerk moet worden bewezen zoals elk ander bestanddeel. Dat gebeurt vrijwel nooit met een verklaring van de verdachte zelf, maar met wat er verder in het dossier zit: de keuze van het doelwit, het tijdstip, de voorbereiding, opgestelde teksten of opnamen, contacten en de reactie na afloop. Ontbreekt dat bewijs, dan blijft het grondmisdrijf gewoon staan met zijn eigen maximum; er valt in zoverre niets weg.

Wat het praktisch betekent

De strafverhoging is niet het enige gevolg van de kwalificatie als terroristisch misdrijf. Zij werkt door in de bevoegdheden tijdens het onderzoek, in de verjaring en in de wijze waarop de straf wordt uitgevoerd. Dat maakt de vraag of dit artikel wordt toegepast in een strafzaak minstens zo belangrijk als de bewijsvraag over het grondfeit zelf.

Afbakening

Artikel 176b Sr stelt de samenspanning tot een deel van deze misdrijven met een terroristisch oogmerk zelfstandig strafbaar. Artikel 176c Sr maakt bij een veroordeling wegens deze feiten ontzetting van rechten mogelijk. Buiten deze titel kent het wetboek eigen bepalingen over deelneming aan een terroristische organisatie en over de voorbereiding van terroristische misdrijven; die kunnen naast elkaar aan de orde zijn.

In de praktijk

Voor verdachten geldt dat de verdediging zich bij dit artikel vrijwel volledig op het oogmerk richt, omdat het verschil in strafmaximum zo groot is; bijstand van een gespecialiseerde advocaat vanaf het eerste verhoor is daarbij van groot belang. Voor slachtoffers en nabestaanden betekent de terroristische kwalificatie dat de zaak door een gespecialiseerd deel van het openbaar ministerie wordt behandeld en dat er bijzondere voorzieningen bestaan voor ondersteuning en informatie tijdens het proces.