Artikel 160 Sr: Tegenwerken van de strijd tegen overstroming

Dit artikel is voor de strijd tegen het water wat artikel 159 Sr is voor de strijd tegen het vuur. Strafbaar is wie bij watersnood of met het oog op dreigende watersnood dijkmaterialen of gereedschappen wederrechtelijk verbergt of onbruikbaar maakt, wie een poging tot herstel van dijken of andere waterstaatswerken verijdelt, en wie de ingezette middelen om overstroming te voorkomen of te stuiten tegenwerkt. Wie hieraan schuldig is, riskeert ten hoogste zes jaar gevangenisstraf of een geldboete van de vijfde categorie.

Drie vormen van tegenwerking

• Materiaal aantasten. Het verbergen of onklaar maken van zandzakken, pompen, folie, gereedschap en ander materieel dat nodig is om een dijk te versterken of een gat te dichten.
• Herstel verijdelen. Het onmogelijk maken van werkzaamheden aan dijken of andere waterstaatswerken, bijvoorbeeld door de toegang te blokkeren of het werk fysiek te verstoren.

- Maatregelen tegenwerken. Het doorkruisen van wat er al wordt gedaan om het water tegen te houden of te keren, zoals het openzetten van een afsluiting of het stilleggen van een pomp.

Bij of in het vooruitzicht van watersnood

Net als bij brand hoeft de ramp nog niet te zijn begonnen. Ook wie handelt terwijl watersnood dreigt, valt eronder. Dat is hier bijzonder relevant, omdat de kritieke fase bij hoogwater juist de voorbereiding is: materieel wordt aangevoerd en dijken worden preventief versterkt. Sabotage in die fase kan even schadelijk zijn als sabotage tijdens de doorbraak zelf.

Wederrechtelijk

Voor het verbergen of onbruikbaar maken van materiaal eist de wet dat het wederrechtelijk gebeurt, dus zonder recht of bevoegdheid. De aannemer die materieel verplaatst in opdracht van de waterbeheerder, en de beheerder die zelf beslist een pomp uit te schakelen omdat die elders harder nodig is, handelen binnen hun bevoegdheid. Juist bij een dreigende overstroming worden veel beslissingen genomen onder tijdsdruk; de vraag of iemand bevoegd was, is daarom vaak het beslissende punt.

Opzet

Het artikel eist opzet. Dat opzet moet niet alleen op de gedraging zien maar ook op de situatie: de verdachte moet hebben geweten dat er watersnood was of dreigde, of die kans bewust hebben aanvaard. Wie in een gebied waar een hoogwateralarm geldt zandzakken meeneemt voor eigen gebruik, kan zich moeilijk beroepen op onwetendheid. Wie datzelfde doet in een periode zonder enige waarschuwing, mist het vereiste opzet en pleegt hooguit diefstal.

Afbakening

Het opzettelijk veroorzaken van een overstroming valt onder artikel 157 Sr; dit artikel treft niet de veroorzaker maar degene die de bestrijding hindert. Beschadiging van de waterkering zelf is zelfstandig strafbaar volgens artikel 161 Sr, dat oplopende maxima kent naarmate het gevaar groter is. Wordt de overstroming door onvoorzichtigheid veroorzaakt, dan geldt artikel 158 Sr. Bij een terroristisch oogmerk verhoogt artikel 176a Sr de straf.

In de praktijk

Deze bepaling wordt zelden toegepast, maar zij is het strafrechtelijke sluitstuk van het Nederlandse waterbeheer: tijdens een crisis moeten de waterschappen kunnen rekenen op ongestoorde toegang tot materieel en werken. Voor bewoners in een bedreigd gebied betekent het dat aanwijzingen van het waterschap en de veiligheidsregio niet vrijblijvend zijn en dat eigenmachtig ingrijpen aan een dijk strafbaar kan zijn, ook met de beste bedoelingen. Wie schade lijdt door sabotage kan zich als benadeelde partij in een strafzaak voegen.