Artikel 159 Sr: Blussing van brand belemmeren

Deze bepaling beschermt niet het gebouw maar de redding ervan. Strafbaar is wie tijdens een brand of met het oog op een dreigende brand blusgereedschap of blusmiddelen wederrechtelijk verbergt of onklaar maakt, en ook wie het blussen op welke manier dan ook verhindert of bemoeilijkt. Het maximum bedraagt zes jaar gevangenisstraf; een geldboete van de vijfde categorie kan in plaats daarvan worden opgelegd.

Waarom de straf zo hoog is

Zes jaren is een fors maximum voor een gedraging die op zichzelf misschien niet meer inhoudt dan het wegnemen van een slang of het blokkeren van een toegangsweg. De verklaring ligt in het gevolg: wie het blussen tegenhoudt, laat een brand doorwoekeren die anders beperkt had kunnen blijven. De wetgever behandelt dat als een gemeengevaarlijk misdrijf, op één lijn met het aantasten van andere voorzieningen waarvan de veiligheid van velen afhangt.

De twee gedragingen

• Blusmiddelen aantasten. Het verbergen of onbruikbaar maken van gereedschap en middelen waarvan het doel het blussen is: brandslangen, blusdekens, brandkranen, sprinklerinstallaties, brandblussers. Het middel hoeft daarvoor niet kapot te zijn of blijvend buiten gebruik; het volstaat dat het op het beslissende moment niet werkt of niet te vinden is. Ook wie een blusser een tijdlang wegzet waar niemand hem kan pakken, verbergt hem.

- Het blussen tegenhouden. Dit onderdeel is ruim geformuleerd: iedere manier telt. In de kern gaat het om optreden op of rond de plek van de brand, zoals het versperren van de aanrijroute, het blokkeren van een opstelplaats of het tegenhouden van hulpverleners.

Bij of in het vooruitzicht van brand

Voor het aantasten van blusmiddelen geldt het artikel niet alleen tijdens een brand. Ook wie handelt in het vooruitzicht daarvan valt eronder, dus voordat er ook maar één vlam is. Dat vooruitzicht moet dan wel bij de dader zelf hebben bestaan en concreet zijn geweest: hij moet een op handen zijnde brand voor ogen hebben gehad. De enkele gedachte dat er ooit brand zou kunnen uitbreken is te weinig. Zo blijft de bepaling bruikbaar tegen de voorbereiding van brandstichting, zonder dat de brand zelf hoeft te zijn ontstaan. Het verhinderen van de blussing veronderstelt uiteraard dat er een brand is.

Wederrechtelijk en opzettelijk

Het aantasten van blusmiddelen moet wederrechtelijk gebeuren, dat wil zeggen zonder recht of bevoegdheid. Wie een installatie in opdracht afsluit voor onderhoud handelt met een bevoegdheid en valt buiten de bepaling, ook als er die dag toevallig brand uitbreekt. Voor het verhinderen van de blussing stelt de wet die eis niet, maar ook daar is niet elke vorm van tegenhouden strafbaar. Is het vuur rechtmatig aangestoken en brengt het niemand en niets in gevaar, bijvoorbeeld een paasvuur waarvoor toestemming is gegeven, dan mag de verantwoordelijke anderen beletten het te doven. Het opzet moet zien op de gedraging, op de omstandigheid dat er brand is of dreigt en, bij het aantasten van blusmiddelen, op de wederrechtelijkheid daarvan. Voorwaardelijk opzet volstaat: wie beseft dat de brandweer door zijn optreden wordt gehinderd en dat risico aanvaardt, handelt met opzet.

Afbakening

Wie de brand zelf heeft aangestoken, wordt daarvoor vervolgd op grond van artikel 157 Sr; het belemmeren van de blussing kan daarnaast ten laste worden gelegd, omdat het een zelfstandige gedraging is met een eigen gevaar. Ontstaat de brand door onvoorzichtigheid, dan geldt voor die brand artikel 158 Sr, maar het opzettelijk tegenhouden van de blussing blijft onder dit artikel vallen. Voor watersnood bestaat de parallelle bepaling van artikel 160 Sr. Wordt een hulpverlener bij dit alles bedreigd of mishandeld, dan komen daarvoor eigen bepalingen in beeld. Is het feit begaan met een terroristisch oogmerk, dan verhoogt artikel 176a Sr de straf.

In de praktijk

Voor gebouwbeheerders is dit artikel de strafrechtelijke keerzijde van hun onderhoudsplicht: een geblokkeerde brandkraan of een leeggehaalde brandslanghaspel kan meer opleveren dan een boete van de toezichthouder. Voor omstanders geldt dat filmen en dichtbij komen bij een brand snel als hinderen kan worden gezien wanneer de brandweer daardoor niet kan werken; volg altijd de aanwijzingen ter plaatse op. Wie wordt verdacht, doet er goed aan te laten uitzoeken of van een bevoegdheid sprake was en of het opzet op de brandsituatie wel kan worden bewezen.