Hij die opzettelijk brand sticht, een ontploffing teweegbrengt of een overstroming veroorzaakt, wordt gestraft: 1°. met gevangenisstraf van ten hoogste twaalf jaren of geldboete van de vijfde categorie, indien daarvan gemeen gevaar voor goederen te duchten is; 2°. met gevangenisstraf van ten hoogste vijftien jaren of geldboete van de vijfde categorie, indien daarvan levensgevaar of gevaar voor zwaar lichamelijk letsel voor een ander te duchten is; 3°. met levenslange gevangenisstraf of tijdelijke van ten hoogste dertig jaren of geldboete van de vijfde categorie, indien daarvan levensgevaar voor een ander te duchten is en het feit iemands dood ten gevolge heeft.
←
Terug 152 · Ontzetting van rechten bij misdrijven tegen de openbare orde
Verder 158 · Brand, ontploffing of overstroming door schuld
→
Artikel 157 Sr: Brandstichting, ontploffing en overstroming
Brandstichting, ontploffing en overstroming
Wettekst
Toelichting
Dit is het kernartikel over brandstichting. Strafbaar is wie opzettelijk brand sticht, een ontploffing teweegbrengt of een overstroming veroorzaakt. Het artikel is opgebouwd in drie treden die oplopen met het gevaar dat van het feit uitgaat: gevaar voor goederen, gevaar voor het leven of voor zwaar letsel, en ten slotte de situatie waarin levensgevaar bestond én iemand is overleden. De strafmaxima lopen op van twaalf jaren tot vijftien jaren en bij de zwaarste variant tot levenslange gevangenisstraf of tijdelijke gevangenisstraf van ten hoogste dertig jaren; bij alle drie noemt de wet daarnaast een geldboete van de vijfde categorie.
De kern van de strafbaarstelling
Niet de schade staat centraal maar het gevaar. Brandstichting is een gemeengevaarlijk misdrijf: vuur, een ontploffing en water laten zich niet sturen en kunnen zich uitbreiden naar mensen en zaken die de dader nooit op het oog had. Daarom is het al strafbaar wanneer het gevaar bestond, ook als er uiteindelijk weinig kapot is gegaan. Voor de eigen spullen geldt hetzelfde: wie zijn eigen bezit in brand steekt en daarmee gevaar voor de omgeving schept, valt onder dit artikel. Loopt echter alleen het eigen bezit van de dader gevaar, dan is dit artikel niet van toepassing.
Te duchten gevaar
Bij alle drie de treden gebruikt de wet de woorden dat het gevaar te duchten moet zijn; ook de zwaarste variant eist naast de dood dat er levensgevaar voor een ander te duchten was. Dat betekent dat het gevaar naar algemene ervaringsregels voorzienbaar en reëel moet zijn geweest op het moment van de gedraging, beoordeeld naar de omstandigheden van dat moment. Het is een objectieve toets: hoe de dader de situatie zelf inschatte, geeft niet de doorslag. Of het gevaar zich ook heeft verwezenlijkt, is bij de eerste twee treden evenmin beslissend. Voor levensgevaar moet er op dat moment wel concreet rekening mee te houden zijn dat mensen door het vuur konden worden getroffen. Wie 's nachts brand sticht in het trappenhuis van een bewoond appartementencomplex, brengt dat gevaar teweeg; bevond zich naar de omstandigheden niemand in het getroffen pand, dan zal levensgevaar volgens vaste rechtspraak van de Hoge Raad in de regel niet voorzienbaar zijn.
Gemeen gevaar voor goederen
Gemeen gevaar betekent gevaar voor onbepaalde zaken of personen, dus niet alleen voor het voorwerp waarop de dader het gemunt had. Vandaar het woord gemeen in de betekenis van algemeen. Bij een auto die in een parkeergarage in brand wordt gestoken bestaat gevaar voor de andere voertuigen en voor het gebouw; dat is het gemene gevaar dat de eerste trede van dit artikel treft. Wordt een gebouw tussen andere bebouwing in brand gestoken, dan neemt de rechter dat gemene gevaar doorgaans zonder veel moeite aan.
Opzet
Het opzet moet gericht zijn op het stichten van de brand, op de ontploffing of op de overstroming. Voorwaardelijk opzet is voldoende: wie bewust de aanmerkelijke kans aanvaardt dat door zijn handelen brand ontstaat, is strafbaar. Op het gevaar en op de dood hoeft het opzet niet te zien; dat zijn geobjectiveerde bestanddelen. Wel moet het gevolg redelijkerwijs aan de gedraging kunnen worden toegerekend.
Afbakening
Ontbreekt het opzet en is de brand aan onvoorzichtigheid te wijten, dan geldt het veel lichtere artikel 158 Sr. Ontbreekt het gevaar voor anderen volledig, dan blijft alleen vernieling over volgens artikel 350 Sr. Het belemmeren van de bluswerkzaamheden is zelfstandig strafbaar gesteld in artikel 159 Sr. Is de brand gesticht om een verzekeringsuitkering te krijgen, dan kan daarnaast artikel 328 Sr ten laste worden gelegd. Is het feit begaan met een terroristisch oogmerk, dan verhoogt artikel 176a Sr de straf, en de samenspanning daartoe is strafbaar volgens artikel 176b Sr. Was het doel iemand te doden, dan komt daarnaast moord of doodslag in beeld volgens de artikelen 289 en 287 Sr.
In de praktijk
Onderzoek naar brandstichting begint bij de vraag hoe het vuur is ontstaan; dat oordeel komt van technische onderzoekers en is in strafzaken vaak het strijdpunt. Voor verdachten is van belang dat de zaak niet staat of valt met de schade maar met het gevaar dat op dat moment bestond, en dat de aanwezigheid van mensen in de buurt het verschil kan maken tussen twaalf en vijftien jaren. Slachtoffers kunnen hun schade als benadeelde partij in de strafzaak vorderen; wie zelf brand ontdekt, belt uiteraard eerst het alarmnummer en laat het onderzoek aan de brandweer en de politie.
Redactionele toelichting .
Geen juridisch advies.
Relevante jurisprudentie
Deze uitspraken bepalen hoe dit artikel wordt toegepast.
-
Wanneer is levensgevaar voor een ander te duchten?
De Hoge Raad beslist dat levensgevaar voor een ander niet al vaststaat doordat de brand in een woning is gesticht. Uit de bewijsmiddelen moet volgen dat dat gevaar op het moment van de brandstichting naar algemene ervaringsregels voorzienbaar was; dat de dader het zelf niet voorzag, doet niet mee. Was de bewoner toen niet in de woning, dan is die voorzienbaarheid er in de regel niet. Het arrest van het hof wordt op dit punt vernietigd.
-
Wanneer is gemeen gevaar voor goederen te duchten?
De Hoge Raad legt uit dat gemeen gevaar voor goederen alleen kan worden aangenomen als uit de bewijsmiddelen volgt dat dit gevaar bij de brandstichting naar algemene ervaringsregels voorzienbaar was. Bevonden zich toen geen goederen in de nabijheid, dan is daarvan in de regel geen sprake. Het oordeel van het hof dat door de brand in de woning van de verdachte ook buiten het pand gemeen gevaar bestond, blijft overeind en het beroep wordt verworpen.
-
Gevaar voor zwaar lichamelijk letsel bij een ontploffing
Voor het gevaar voor zwaar lichamelijk letsel geldt volgens de Hoge Raad dezelfde eis: uit de bewijsmiddelen moet volgen dat dit gevaar op het moment van de ontploffing naar algemene ervaringsregels voorzienbaar was. In de regel is dat niet zo als zich toen geen personen in de nabijheid bevonden. Omdat de bewijsmiddelen niet inhielden dat er toen mensen in de omgeving waren, vernietigt de Hoge Raad het arrest en wijst hij de zaak terug.
-
Moet het opzet ook op het gevaar zijn gericht?
De Hoge Raad verwerpt de opvatting dat het opzet van de dader zich ook moet uitstrekken tot het in dit artikel genoemde gevaar. Dat gevaar hoeft alleen naar algemene ervaringsregels voorzienbaar te zijn geweest; dat de dader het zelf niet voorzag, is niet van belang. Bij vervolging voor het voorbereiden van dit misdrijf moet het opzet wel zijn gericht op het voorzienbare gevaar van de voorwerpen of stoffen voor de belangen die dit artikel beschermt.
-
Wanneer is levensgevaar te duchten bij beschadiging van een gebouw?
De Hoge Raad beslist dat ook bij dit artikel het levensgevaar bij de bewezenverklaarde gedraging naar algemene ervaringsregels voorzienbaar moet zijn geweest, en dat dat gevaar ook voorzienbaar kan zijn wanneer het pas door die gedraging op een later moment ontstaat. Het hof kon daarom levensgevaar aannemen toen de verdachte gasleidingen uit een leegstaande woning weghaalde en wegging, waarna gas bleef uitstromen en explosiegevaar ontstond. Het beroep wordt verworpen.
Uitspraken via rechtspraak.nl. De samenvattingen zijn van de redactie.