Artikel 151b Sr: Verboden bemiddeling bij draagmoederschap

Draagmoederschap is in Nederland niet als zodanig strafbaar, maar de handel eromheen wel. Dit artikel treft degene die er in beroep of bedrijf voor zorgt dat een draagmoeder en wensouders met elkaar in contact komen of tot afspraken komen, en daarnaast degene die zulke diensten openlijk aanbiedt of die openbaar maakt dat een draagmoeder beschikbaar is of wordt gezocht. Het plafond ligt bij een jaar gevangenisstraf; in plaats daarvan is een geldboete van de vierde categorie mogelijk.

Wat de wet onder draagmoeder verstaat

Het derde lid geeft een eigen omschrijving. Draagmoeder is de vrouw die zwanger is geworden met het voornemen een kind te baren voor een ander, die daarover het ouderlijk gezag wil krijgen of anderszins duurzaam de verzorging en opvoeding op zich wil nemen. Bepalend is dus het voornemen bij het ontstaan van de zwangerschap, niet de vraag van wie het genetische materiaal afkomstig is en ook niet of er geld wordt betaald. Ontstaat het plan om het kind aan een ander over te laten pas als de zwangerschap al loopt, dan valt de vrouw niet onder deze omschrijving.

Het eerste lid: bemiddeling in beroep of bedrijf

Strafbaar is het opzettelijk teweegbrengen of bevorderen dat een draagmoeder, of een vrouw die dat wil worden, met een ander onderhandelt of een afspraak maakt om het voornemen uit te voeren. Voor de bemiddelaar zijn een paar punten van belang. Hij moet handelen in de uitoefening van een beroep of bedrijf; een vriendin of familielid die belangeloos helpt valt buiten de bepaling. Het contact hoeft niet rechtstreeks met de vrouw te lopen: de wet spreekt ook van middellijk onderhandelen, zodat bemiddeling richting iemand die voor de vrouw optreedt er evengoed onder valt. Het resultaat is niet beslissend: wie de gesprekken op gang brengt of vooruithelpt, is strafbaar, ook als er uiteindelijk niets wordt afgesproken. En doordat de wet ook de vrouw noemt die nog draagmoeder wil worden, kan bemiddeling al strafbaar zijn voordat er van een zwangerschap sprake is.

Het tweede lid: aanbieden en adverteren

• Onder a. Het in het openbaar aanbieden van bemiddelingsdiensten. Hier is niet nodig dat er ooit een draagmoeder of wensouder is gevonden; het aanbod zelf is genoeg.

- Onder b. Het openbaar maken dat een vrouw draagmoeder wil worden of beschikbaar is, en ook het openbaar maken dat zo iemand wordt gezocht. Een advertentie of een openbare oproep, ook online, valt hieronder. Op deze gedragingen staat dezelfde straf als op de bemiddeling zelf.

Wat buiten de bepaling valt

Het eerste lid treft alleen de bemiddelaar die in beroep of bedrijf handelt; de draagmoeder en de wensouders vallen daar niet onder, en ook het zwanger worden, het baren en het overdragen van de verzorging zijn hier niet strafbaar gesteld. Buiten schot blijven zij daarmee niet helemaal. Het tweede lid onder b stelt geen eis van beroep of bedrijf, zodat ook de vrouw die openbaar maakt dat zij als draagmoeder beschikbaar is en de wensouders die openbaar om een draagmoeder vragen onder de bepaling kunnen vallen. Wat de wetgever wil tegengaan is de markt: bemiddelaars die aan draagmoederschap verdienen en openbare werving die vrouwen onder druk kan zetten. Een afspraak die in de privésfeer tot stand komt valt niet onder deze strafbepaling, al blijven de familierechtelijke gevolgen daarvan ingewikkeld.

De straf

De wet noemt gevangenisstraf van ten hoogste een jaar of een geldboete van de vierde categorie, zowel voor de bemiddeling van het eerste lid als voor het aanbieden en adverteren van het tweede lid.

Afbakening

Artikel 151c Sr gaat over de aangrenzende situatie waarin een vrouw de verzorging en opvoeding van haar kind duurzaam aan een ander wil overlaten en daarbij beroepsmatig wordt bemiddeld; dat artikel geldt uitdrukkelijk onverminderd het eerste lid van artikel 151b Sr. Artikel 151a Sr treft betaalde bemiddeling bij het opnemen van een baby als pleegkind zonder toestemming van de raad voor de kinderbescherming. Waar dwang, misleiding of uitbuiting in het spel is, komen zwaardere bepalingen uit andere titels van dit wetboek in beeld.

In de praktijk

Wensouders die een draagmoederschapstraject overwegen, lopen het risico dat een betaalde bemiddelaar in Nederland strafbaar handelt en dat een langs die weg gemaakte afspraak juridisch weinig waard is. Het ouderschap komt niet vanzelf vast te staan en moet langs familierechtelijke weg worden geregeld. Laat u daarom vooraf voorlichten door een gespecialiseerde advocaat over de juridische positie van het kind, en wees terughoudend met openbare oproepen: die zijn zelfstandig strafbaar gesteld, ook als er verder niets uit voortkomt.