Artikel 144 Sr: Verstoring van een openbare vergadering of betoging

Wie een demonstratie of een openbare bijeenkomst laat ontsporen door herrie te maken of chaos te veroorzaken, kan daarvoor worden vervolgd. Dit artikel beschermt niet de inhoud van wat er wordt gezegd, maar de mogelijkheid om ongestoord bij elkaar te komen. Strafbaar is wie een toegestane openbare vergadering opzettelijk stoort door wanorde of door lawaai, en wie een toegestane betoging opzettelijk stoort door wanorde. De wet noemt gevangenisstraf van ten hoogste twee weken of een geldboete van de tweede categorie.

De bestanddelen

• Geoorloofd. De bijeenkomst moet toegestaan zijn. Een demonstratie die volgens de gemeentelijke regels is aangemeld en niet is verboden, valt eronder. Is de bijeenkomst door het bevoegde gezag verboden of beëindigd, dan mist dit artikel toepassing.
• Openbare vergadering of betoging. Een openbare vergadering is een bijeenkomst die voor het publiek toegankelijk is: een inspraakavond, een politieke bijeenkomst, een debat waar iedereen naar binnen mag. Een betoging is een optocht of manifestatie waarmee mensen gezamenlijk een mening uitdragen. Een besloten feest of een vergadering achter gesloten deuren valt er niet onder.
• Wanorde of gedruis. Wanorde is het feitelijk in de war sturen van de gang van zaken: dringen, het podium bezetten, de opstelling omvergooien. Gedruis is geluid: schreeuwen, toeteren, een spreker overstemmen. Voor de betoging noemt de wet alleen de wanordevariant en niet het lawaai.

- Stoort. De bijeenkomst hoeft niet te zijn afgelast. Voldoende is dat het normale verloop merkbaar wordt onderbroken. Een enkele boze roep uit de zaal is dat niet; het aanhoudend onmogelijk maken van het woord wel.

Opzet

Het opzet moet gericht zijn op het storen zelf. Wie zo hard staat te zingen dat een verderop gehouden bijeenkomst niet meer te volgen is, maar niet wist dat die bijeenkomst daar plaatsvond, stoort niet opzettelijk. Voorwaardelijk opzet volstaat: wie beseft dat zijn optreden de bijeenkomst kan verstoren en dat risico bewust aanvaardt, valt onder de bepaling. Dat de verdachte het inhoudelijk oneens was met de sprekers, hoeft niet te worden bewezen en maakt op zichzelf ook niets strafbaar.

De straf

De wettekst noemt gevangenisstraf van ten hoogste twee weken of een geldboete van de tweede categorie. Dat is naar de maatstaven van dit wetboek een licht maximum. Het laat zien dat de wetgever hier een ordeverstoring bestraft en geen aanval op personen; in de praktijk eindigen zulke zaken vaker met een geldboete dan met een gevangenisstraf.

Afbakening

Het verschil met artikel 143 Sr zit in het middel en in het gevolg. Gaat het om geweld of bedreiging met geweld en wordt de bijeenkomst daardoor onmogelijk gemaakt, dan is dat het zwaardere artikel 143 Sr. Artikel 144 Sr ziet op de lichtere variant: hinder zonder geweld, waarbij de bijeenkomst doorgaat maar wordt verstoord. Betreft het een religieuze samenkomst of een plechtigheid, dan gelden de artikelen 145 en 146 Sr. Wie tijdens de verstoring samen met anderen geweld gebruikt tegen personen of goederen, kan daarnaast worden vervolgd op grond van artikel 141 Sr.

Een voorbeeld. Tijdens een aangemelde protestmars loopt een groep tegenstanders mee, gaat telkens vlak voor de stoet staan en houdt de spandoekdragers tegen, waardoor de mars steeds moet inhouden en de route stokt. De optocht bereikt uiteindelijk wel het eindpunt, maar het verloop wordt merkbaar onderbroken. Dat is de wanorde waarop deze bepaling ziet. Zou de groep zich tot lawaai beperken, dan is dat bij een betoging niet genoeg; wordt er geweld gebruikt en kan de mars daardoor niet doorgaan, dan komt het zwaardere artikel 143 Sr in beeld.

In de praktijk

Organisatoren die met verstoring te maken krijgen, doen er goed aan de politie ter plaatse te laten vaststellen wat er gebeurde en beeldmateriaal te bewaren; dat maakt een latere aangifte kansrijker. Voor wie zelf wordt verdacht, is de kern van het verweer meestal dat het eigen optreden binnen de demonstratievrijheid bleef. Tegenspraak en tegenprotest zijn toegestaan. Het mag alleen niet zover gaan dat de ander zijn bijeenkomst niet meer kan houden. Waar die grens ligt, hangt af van de plaats, het tijdstip, de duur en de felheid van het optreden.