Artikel 139g Sr: Heling van gegevens

Gestolen gegevens hebben pas waarde als iemand ze aanneemt. Deze bepaling richt zich daarom niet op de hacker maar op wat er daarna met de buit gebeurt. Strafbaar is wie niet-openbare gegevens verwerft of voorhanden heeft terwijl hij weet of redelijkerwijs moest vermoeden dat zij door een misdrijf zijn verkregen, en ook wie zulke gegevens aan een ander geeft, bekendmaakt of uit winstbejag bezit of gebruikt. Als maximum geldt een jaar gevangenisstraf, dan wel een geldboete van de vierde categorie.

De twee onderdelen

• Onder a. Het verwerven of voorhanden hebben. De wetenschap moet aanwezig zijn op het moment van verkrijgen; wie pas later ontdekt waar het materiaal vandaan komt, valt niet onder dit onderdeel.

- Onder b. Het ter beschikking stellen, het bekendmaken, en het uit winstbejag bezitten of gebruiken. Hier telt de wetenschap op het moment van dat handelen, dus ook als die pas later is ontstaan.

De maatstaf van de wetenschap

Vol opzet is niet vereist. Ook wie redelijkerwijs had moeten vermoeden dat de gegevens uit een misdrijf komen, is strafbaar. Die maatstaf is geobjectiveerd: het gaat om wat een normaal oplettend mens in dezelfde positie had moeten denken. Bij een bestand met klantgegevens dat via een besloten kanaal wordt aangeboden, ligt dat vermoeden voor de hand; bij informatie die algemeen circuleert, veel minder.

De uitzondering voor het algemeen belang

Het tweede lid bevat een belangrijke veiligheidsklep. Niet strafbaar is wie te goeder trouw heeft kunnen aannemen dat het algemeen belang het verwerven, bezitten, doorgeven, bekendmaken of gebruiken van de gegevens vereiste. Deze uitzondering is geschreven voor journalisten, onderzoekers en klokkenluiders die met gelekt materiaal een misstand aan het licht brengen. Zij is geen vrijbrief: er moet daadwerkelijk een algemeen belang in het geding zijn en de betrokkene moet te goeder trouw hebben gehandeld, wat onder meer betekent dat hij niet meer openbaar maakt dan voor dat doel nodig is.

De vergelijking met heling van goederen

De opbouw doet denken aan de helingbepalingen van de artikelen 416 en 417bis Sr, die op goederen zien. Omdat gegevens geen goed zijn in de zin van het wetboek, was voor data een eigen bepaling nodig. Het verschil met gestolen spullen is dat gegevens zich eindeloos laten kopiëren: iedere doorgifte vergroot de schade, terwijl de oorspronkelijke houder ze nog steeds heeft.

Afbakening

Het overnemen van gegevens uit een systeem is zelfstandig strafbaar in artikel 138c Sr, en binnendringen met gegevensdiefstal in artikel 138ab Sr. Gaat het om materiaal dat door afluisteren of aftappen is verkregen, dan geldt het specifiekere artikel 139e Sr. Wordt met de gegevens geld geëist, dan komt afpersing volgens artikel 317 Sr in beeld.

In de praktijk

Krijgt u ongevraagd een bestand met andermans gegevens toegestuurd, deel het dan niet en gebruik het niet; het doorsturen is een zelfstandige gedraging. Melden bij de politie of bij de getroffen organisatie is de veilige route. Voor journalisten en onderzoekers geldt dat het tweede lid ruimte biedt, maar dat die ruimte per publicatie moet worden verantwoord; laat u daarover vooraf juridisch adviseren in plaats van achteraf.