Artikel 139f Sr: Heimelijk beeld maken in een woning

Deze bepaling beschermt het beeld van mensen op plaatsen waar zij zich onbespied wanen. Strafbaar is wie met een technisch hulpmiddel waarvan de aanwezigheid niet duidelijk kenbaar is gemaakt, opzettelijk en zonder recht een afbeelding maakt van iemand die zich in een woning bevindt of op een andere plaats die niet voor het publiek toegankelijk is. Wie hieraan schuldig wordt bevonden, riskeert ten hoogste een jaar gevangenisstraf of een geldboete van de vierde categorie.

De bestanddelen

• Een niet kenbaar gemaakt hulpmiddel. De camera of het opnameapparaat is verborgen of anderszins niet duidelijk aangekondigd. Een zichtbaar opgehangen camera met een bordje erbij valt buiten de bepaling.
• Een persoon. Er moet iemand in beeld zijn; het filmen van een lege ruimte levert dit feit niet op.
• In een woning of andere niet voor het publiek toegankelijke plaats. Denk aan een woning, een kleedruimte, een toilet, een behandelkamer of een besloten kantoor. Het gaat om plaatsen, niet alleen om ruimten binnen vier muren, zodat ook een afgeschermd buitengedeelte zoals een omheind dakterras of een ommuurde achterplaats kan meetellen. Daarnaast kan binnen een gebouw waar iedereen vrij naar binnen loopt een afgescheiden plek liggen waar bezoekers er redelijkerwijs op mogen rekenen niet te worden bekeken, zoals een paskamer in een winkel.

- Opzettelijk en wederrechtelijk. Het maken van de beelden moet gewild zijn en zonder recht gebeuren.

Kenbaarheid is beslissend

De kern van dit artikel is niet dat er wordt gefilmd, maar dat het heimelijk gebeurt. Wie camera's ophangt en dat duidelijk maakt met bordjes, informatie aan medewerkers of een zichtbare opstelling, handelt niet in strijd met deze bepaling. Daarmee laat de wet toezicht toe en verbiedt zij het bespieden. Let wel: buiten het strafrecht gelden voor het maken en bewaren van beelden ook regels over persoonsgegevens, die eigen eisen stellen aan doel, bewaartermijn en informatievoorziening.

Wanneer heimelijk filmen toch rechtmatig kan zijn

Het woord wederrechtelijk laat ruimte voor verborgen camera's die met een goede grond worden ingezet. Een opsporingsdienst die op basis van een wettelijke bevoegdheid observeert, handelt niet zonder recht. Hetzelfde geldt voor een werkgever die zijn personeel vooraf uitdrukkelijk heeft laten weten dat er camera's kunnen worden gebruikt. Lastiger ligt het bij journalistiek werk of bij een burger die een misstand wil aantonen. De wet geeft daarvoor geen vaste regel; de rechter beoordeelt het per geval. Van belang is dan of de informatie ook op een minder ingrijpende manier te verkrijgen was, hoe zwaar de privacy van de gefilmde wordt geraakt en hoeveel maatschappelijk gewicht het onderwerp heeft. Wie verder gaat dan voor dat doel nodig is, loopt het risico dat de rechter de grens overschreden acht.

Verhouding tot andere bepalingen

Voor het heimelijk vastleggen van beelden van mensen op een voor het publiek toegankelijke plaats bestaat een eigen, lichtere strafbaarstelling in de overtredingen van het wetboek. Het afluisteren van gesprekken in dezelfde besloten ruimten is geregeld in artikel 139a Sr, en het plaatsen van hulpmiddelen daarvoor in artikel 139d Sr. Wordt bij het plaatsen van de camera een woning betreden, dan komt daar huisvredebreuk volgens artikel 138 Sr bij.

Wat de bepaling niet regelt

Dit artikel gaat over het maken van de beelden, niet over wat er daarna mee gebeurt. Het verspreiden van heimelijk gemaakte beelden kan afzonderlijk strafbaar of onrechtmatig zijn, afhankelijk van de aard van het materiaal en van de omstandigheden. Slachtoffers hebben daarnaast altijd de civiele weg: verwijdering, vernietiging van de beelden en schadevergoeding.

In de praktijk

Verborgen camera's duiken op in huurwoningen, vakantieverblijven, kleedruimtes en in de sfeer van beëindigde relaties. Treft u er een aan, raak hem dan zo min mogelijk aan en bel de politie; opslagmedia en aankoopgegevens leiden vaak naar de eigenaar. Aangifte kan bij de politie, en slachtofferhulp is beschikbaar voor wie steun nodig heeft bij de gevolgen. Voor een verdachte is de vraag of de aanwezigheid van de apparatuur duidelijk kenbaar was gemaakt en of er toestemming bestond; dat bespreekt u het beste met een advocaat voordat u verklaart.