Artikel 139 Sr: Binnendringen in een overheidsgebouw

Deze bepaling is de tegenhanger van de huisvredebreuk voor gebouwen van de overheid. Strafbaar is wie zonder recht binnendringt in een ruimte die voor de openbare dienst is bestemd, en ook wie daar zonder recht is en niet meteen weggaat als de bevoegde ambtenaar hem dat vraagt. Daarop staat ten hoogste drie maanden gevangenisstraf of een geldboete van de tweede categorie.

Wat een voor de openbare dienst bestemd lokaal is

Het gaat om ruimten die in gebruik zijn bij een publiekrechtelijk lichaam en waarin een publieke taak wordt uitgeoefend: een gemeentehuis of provinciehuis, een politiebureau, een gerechtsgebouw, een ministerie, een belastingkantoor of een universiteitsgebouw. Bepalend is dus het gebruik door de overheid, niet de vraag of het gebouw een publieke functie vervult. Het moet wel om een lokaal gaan, dus een gebouw of een ruimte daarin; een bijbehorend terrein of erf, zoals een omheinde tuin rond een gemeentehuis, valt niet onder deze bepaling. Niet elk deel van een gebouw is verboden gebied; veel van deze gebouwen hebben publiek toegankelijke ruimten. De strafbaarheid ontstaat waar iemand komt of blijft waar hij niet mag zijn, of blijft nadat hem is gevraagd te vertrekken.

De bestanddelen

• Wederrechtelijk. Zonder recht of bevoegdheid. Wie op afspraak of tijdens openingstijden binnenkomt, dringt niet binnen.
• Binnendringen of blijven. Twee varianten, net als bij artikel 138 Sr: zonder toestemming naar binnen gaan, of weigeren te vertrekken.

- De vordering van de bevoegde ambtenaar. Anders dan bij een woning komt de vordering hier van de ambtenaar die daarover gaat, niet van een bewoner. Volgens vaste rechtspraak van de Hoge Raad valt onder ambtenaar ook wie onder toezicht en verantwoordelijkheid van de overheid is aangesteld in een functie waaraan een openbaar karakter niet kan worden ontzegd, ook als hij formeel geen ambtenaar is. De vordering moet duidelijk zijn gedaan.

Wanneer binnendringen wordt aangenomen

Het tweede lid wijst gevallen aan die zonder meer als binnendringen gelden: wie zich toegang verschafte met braak of door naar binnen te klimmen, met een valse sleutel, met een verzonnen opdracht of in een uniform dat hem niet toekomt. Hetzelfde geldt voor wie zonder medeweten van de bevoegde ambtenaar en niet door een vergissing binnen is en 's nachts wordt aangetroffen. In die gevallen hoeft niet meer afzonderlijk te worden bewezen dat de binnenkomst tegen de wil van de rechthebbende was.

De zwaardere varianten

Het derde lid verhoogt het maximum naar een jaar gevangenisstraf of een geldboete van de derde categorie als de dader dreigt of middelen gebruikt die geschikt zijn om vrees aan te jagen. Het vierde lid maakt verhoging van de gevangenisstraf met een derde mogelijk als twee of meer personen het feit samen plegen. Dat laatste speelt bij bezettingsacties, waar het optreden van een groep de druk op ambtenaren sterk vergroot.

Actievoeren en de grens van dit artikel

Demonstreren mag, ook binnen bij de overheid, zolang men zich bevindt waar het publiek mag komen en zich houdt aan de aanwijzingen. Het strafbare begint bij het betreden van niet-toegankelijke delen of bij het weigeren te vertrekken na een duidelijke vordering. De straf op dit feit is bewust laag gehouden; het gaat om de bescherming van de ongestoorde werking van de openbare dienst en niet om het bestraffen van protest als zodanig.

In de praktijk

Voor een verdachte is de belangrijkste vraag of hij een vordering te vertrekken heeft gehoord en begrepen. Politie en beveiliging leggen die vordering meestal vast, soms op beeld. Wie meteen weggaat, is niet strafbaar. Voor overheidsorganisaties is van belang dat duidelijk is welke delen van het gebouw wel en niet toegankelijk zijn en wie bevoegd is de vordering te doen; dat maakt het verschil in de bewijsvoering.