Artikel 137 Sr: Uitzondering op de meldplicht voor uzelf en uw naasten

De meldplichten van de artikelen 135 en 136 Sr kunnen iemand voor een onmogelijke keuze stellen: waarschuwen en daarmee zichzelf of een familielid verraden, of zwijgen en strafbaar zijn. Deze bepaling neemt die keuze weg. Zij verklaart beide meldplichten niet van toepassing op degene die door de kennisgeving een strafvervolging zou doen ontstaan voor zichzelf of voor een aantal met name genoemde anderen.

Voor wie de uitzondering geldt

• De melder zelf. Niemand hoeft mee te werken aan zijn eigen veroordeling; dat beginsel loopt door het hele strafrecht heen.
• Naaste familie. Bloedverwanten en aangehuwden in de rechte lijn, dus ouders, kinderen, grootouders en kleinkinderen, en in de tweede of derde graad van de zijlijn, dus onder meer broers, zussen, ooms, tantes, neven en nichten in de daar bedoelde zin.
• De echtgenoot of gewezen echtgenoot. Ook na een scheiding blijft de uitzondering bestaan. De geregistreerde partner staat op grond van artikel 90octies Sr met de echtgenoot gelijk.

- Cliënten en patiënten van verschoningsgerechtigden. Wie zich uit hoofde van zijn ambt of beroep bij een vervolging van die ander van getuigen zou kunnen verschonen, hoeft evenmin te melden. Daarbij gaat het om beroepen met een wettelijk erkend beroepsgeheim, zoals de advocaat, de arts, de notaris en de geestelijke.

Alleen bij een werkelijke dreiging van vervolging

De uitzondering veronderstelt dat een melding echt tot een strafzaak zou kunnen leiden. Dat is alleen zo als er al iets strafbaars heeft plaatsgevonden dat door de melding bekend zou worden, zoals een strafbare samenspanning of voorbereiding. Zolang een plan nog vaag is en er niets is gebeurd waarvoor iemand kan worden vervolgd, brengt een melding niemand in gevaar, en dan biedt deze bepaling volgens de rechtspraak geen dekking. Ook wie zelf als deelnemer bij het feit betrokken is, kan zich op de uitzondering beroepen: volgens vaste rechtspraak van de Hoge Raad hoeft ook hij niet te melden.

Waarom de wet dit toestaat

Achter deze uitzondering staan twee gedachten. De eerste is dat het strafrecht niemand dwingt zichzelf te belasten. De tweede is dat bepaalde verhoudingen bescherming verdienen omdat zij anders niet kunnen bestaan: een verdachte moet vrijuit met zijn advocaat kunnen spreken en een patiënt met zijn arts. Dat belang weegt in de ogen van de wetgever zwaarder dan het belang bij een melding, ook als het om een ernstig misdrijf gaat.

Wat de uitzondering niet betekent

De bepaling geeft geen algemeen recht om te zwijgen over misdrijven van naasten. Zij haalt alleen de strafbaarheid weg van het niet melden volgens de artikelen 135 en 136 Sr. Wie meer doet dan zwijgen, valt er niet onder: wie helpt bij de uitvoering is medeplichtig volgens artikel 48 Sr of medepleger volgens artikel 47 Sr, en wie sporen wegmaakt of een verdachte verbergt kan zelfstandig strafbaar zijn. De uitzondering dekt het nalaten, niet het meewerken.

Melden mag natuurlijk wel

Het gaat om een uitzondering op een plicht, niet om een verbod. Wie ondanks alles wil waarschuwen omdat er levens op het spel staan, mag dat doen: deze bepaling neemt alleen de meldplicht weg. Zij zegt niets over de vraag of iemand die aan een beroepsgeheim gebonden is door te spreken zijn geheimhoudingsplicht schendt; die vraag kan langs strafrechtelijke of tuchtrechtelijke weg alsnog aan de orde komen.

In de praktijk

Voor beroepsbeoefenaars met een geheimhoudingsplicht is deze bepaling belangrijk, maar zij lost niet alles op. Naast het strafrecht gelden tuchtrechtelijke regels en meldcodes die soms juist tot handelen aanzetten, bijvoorbeeld bij gevaar voor kinderen. Wie voor zo'n dilemma staat, kan overleggen met de eigen beroepsorganisatie of met een advocaat. Voor familieleden geldt vooral dat de wet begrip toont voor hun positie: zwijgen uit loyaliteit maakt hen geen verdachte.