Artikel 134a Sr: Training en voorbereiding voor een terroristisch misdrijf

Deze bepaling grijpt lang voordat er een aanslag is. Strafbaar is wie zichzelf of een ander opzettelijk gelegenheid, middelen of inlichtingen verschaft of probeert te verschaffen voor het plegen van een terroristisch misdrijf of van een misdrijf dat zo'n misdrijf voorbereidt of vergemakkelijkt. Ook het zich eigen maken van daarop gerichte kennis of vaardigheden valt eronder, en het bijbrengen daarvan aan een ander. De strafbedreiging gaat tot acht jaren gevangenisstraf of een geldboete van de vijfde categorie.

De bestanddelen

• Verschaffen of trachten te verschaffen. Ook de mislukte poging om aan iets te komen is al strafbaar; het feit is daarmee zeer vroeg voltooid.
• Gelegenheid, middelen of inlichtingen. De drie klassieke vormen van hulp. Zij betekenen hier hetzelfde als bij medeplichtigheid volgens artikel 48 Sr, maar kunnen ook slaan op wat de dader zichzelf verschaft.
• Zich kennis of vaardigheden verwerven of een ander bijbrengen. Dit is de trainingsvariant, die zowel de deelnemer als de instructeur treft. Het kan gaan om praktische vaardigheden, zoals leren een explosief samen te stellen of de beveiliging rond een doelwit in kaart te brengen, maar evengoed om kennis die iemand zich zelfstandig online eigen maakt. Of de training kort of lang duurt, maakt niet uit.

- Opzet. De verdachte moet weten waar zijn handelen op is gericht. Dit is het scharnier van het artikel: de gedragingen zelf kunnen op zichzelf onschuldig zijn, en het is de gerichtheid op een terroristisch misdrijf die ze strafbaar maakt.

Het opzet is beslissend

Juist omdat het feit zo ver voor de aanslag ligt, draait iedere zaak op de bedoeling. Reizen, het volgen van een cursus, het lezen van teksten of het verzamelen van informatie is op zichzelf niet verboden. Het wordt pas strafbaar als komt vast te staan dat het gebeurde met het oog op een terroristisch misdrijf. De rechter leidt dat af uit het geheel van omstandigheden: contacten, uitlatingen, aangetroffen materiaal en de samenhang daartussen. Wat een terroristisch misdrijf is, staat in de artikelen 83 en 83a Sr; artikel 83b Sr bepaalt welke misdrijven gelden als voorbereiding of vergemakkelijking daarvan. Het terroristisch oogmerk van artikel 83a Sr hoeft bij de dader zelf nog niet aanwezig te zijn. Wel moet hij het oog hebben op het gebruik van wat hij leert of verschaft voor zo'n misdrijf. Daarbij maakt het uit aan welke kant van de training iemand staat. Wie een training volgt, moet werkelijk de bedoeling hebben het geleerde daarvoor in te zetten. Voor wie de training geeft, ligt de drempel lager: het is genoeg dat hij bewust de aanmerkelijke kans aanvaardt dat zijn deelnemers het geleerde voor een terroristisch misdrijf gaan gebruiken (voorwaardelijk opzet).

De verhouding tot andere bepalingen

Het wetboek kent meer figuren die vroeg ingrijpen. Artikel 46 Sr stelt voorbereidingshandelingen voor ernstige misdrijven in het algemeen strafbaar, artikel 96 Sr, tweede lid, doet dat voor de misdrijven tegen de veiligheid van de staat, en artikel 140a Sr straft deelneming aan een organisatie die terroristische misdrijven beoogt. Deze bepaling vult die reeks aan voor de fase van voorbereiding en training. In één zaak kunnen meerdere van deze bepalingen tegelijk aan de orde zijn; de rechter beslist dan met toepassing van de regels over samenloop.

Waarom het maximum hoog is

Acht jaren is fors voor gedrag waarbij nog niemand gewond is geraakt. De verklaring ligt in het gevaar dat de wetgever wil keren: een geslaagd terroristisch misdrijf is niet meer te herstellen, en optreden achteraf komt te laat. Tegelijk brengt die vroege strafbaarheid een risico mee dat de rechter serieus neemt: het bewijs van het opzet moet stevig zijn, want zonder dat opzet blijft er niet meer over dan legale handelingen.

In de praktijk

Verdenkingen van dit feit gaan vrijwel altijd gepaard met ingrijpend opsporingsonderzoek en met voorlopige hechtenis, vaak op een afdeling met een verzwaard regime. Wie hiervan wordt verdacht, hoort vanaf het eerste moment een advocaat te hebben; de uitleg die iemand zelf geeft aan zijn zoekgedrag, reizen of contacten is later moeilijk terug te nemen. Voor familieleden die zich zorgen maken over de radicalisering van een naaste bestaan meldpunten bij de gemeente en bij de politie, waar hulp kan worden gezocht voordat het strafrecht in beeld komt.