Artikel 127 Sr: Bedrog bij het uitbrengen van een stem

Deze bepaling beschermt de betrouwbaarheid van de stemming zelf. Strafbaar is wie bij een verkiezing die krachtens wettelijk voorschrift is uitgeschreven een bedrieglijke handeling verricht met als gevolg dat een stem ongeldig wordt, of dat de stem terechtkomt bij een ander dan degene die de kiezer voor ogen had. Daarop staat ten hoogste zes maanden gevangenisstraf of een geldboete van de derde categorie.

De bestanddelen

• Bij gelegenheid van een verkiezing. Dezelfde eis als bij de artikelen 125 en 126 Sr: het moet gaan om een verkiezing die op grond van een wettelijk voorschrift is uitgeschreven.
• Een bedrieglijke handeling. Het middel is misleiding, niet geweld en niet een gift. Kenmerkend is dat de kiezer of het stembureau op het verkeerde been wordt gezet. De misleiding hoeft zich niet tot het stembiljet zelf te beperken; ook bedrog buiten het biljet om kan eronder vallen, zolang het tot een van de in de wet genoemde gevolgen leidt.
• Het gevolg. De wet eist een resultaat: de stem wordt van onwaarde, dus ongeldig, of er wordt een ander aangewezen dan de kiezer bedoelde. Blijft dat gevolg uit, dan is het feit niet voltooid en komt hoogstens poging volgens artikel 45 Sr in beeld.

- Het verband. Het gevolg moet door de bedrieglijke handeling zijn veroorzaakt.

Wat er niet onder valt

De tweede variant is smal: zij ziet alleen op het geval dat een stem bij een andere kandidaat belandt dan de kiezer zelf wilde aanwijzen. Brengen onware beweringen in een campagne kiezers tot een andere keuze, dan stemmen zij nog steeds op wie zij willen, ook al berust die keuze op misleiding. Zulke campagnes kunnen laakbaar zijn, maar vallen niet onder dit artikel.

Waar het gevaar zit

De kwetsbaarheid van een stemming zit vooral bij de momenten waarop een ander tussen de kiezer en de stembus staat: bij hulp in het stemhokje, bij het stemmen met een volmacht en bij het verwerken van de uitslag. Wie in zo'n rol misbruik maakt van het vertrouwen dat hem is gegeven, raakt de kern van deze bepaling. Dat de kiezer het zelf niet merkt, is juist typerend voor dit delict en doet aan de strafbaarheid niets af.

Onderscheid met de andere verkiezingsdelicten

De wet ordent de verkiezingsdelicten naar het gebruikte middel. Bij artikel 125 Sr is dat geweld of bedreiging, bij artikel 126 Sr een gift of belofte, en hier misleiding. Wie zich voordoet als een ander en zo aan de stemming deelneemt, valt onder artikel 128 Sr. Verijdelt iemand opzettelijk een stemming die al heeft plaatsgevonden of laat hij aan die stemming een andere uitslag geven, dan is artikel 129 Sr van toepassing. Levert het bedrog daarnaast een vals geschrift op, dan kan ook valsheid in geschrifte volgens artikel 225 Sr aan de orde zijn.

De straf en het perspectief

Zes maanden of een geldboete van de derde categorie lijkt bescheiden voor een feit dat aan het hart van de democratie raakt. Het maximum is afgestemd op de losse handeling die één stem raakt. Gebeurt het stelselmatig, dan kan sprake zijn van meerdere feiten naast elkaar en kan de rechter binnen de regels over samenloop tot een aanmerkelijk zwaardere straf komen.

In de praktijk

Vermoedens van onregelmatigheden meldt u bij het stembureau, de gemeente of de politie; het stembureau en het centraal stembureau hebben eigen bevoegdheden om stembiljetten en processen-verbaal te controleren. Voor een verdachte is de sleutel het bestanddeel bedrieglijk: een vergissing bij het tellen, een verkeerd ingevuld formulier of onhandige hulp aan een kiezer is geen misdrijf. Er moet misleiding zijn en die moet tot het in de wet genoemde gevolg hebben geleid.