Artikel 120 Sr: Ontzetting van rechten bij misdrijven tegen staatshoofden

Naast gevangenisstraf en geldboete kent het strafrecht bijkomende straffen. Deze bepaling maakt er een mogelijk bij twee misdrijven uit deze titel: de aanslag op het hoofd van een bevriende staat van artikel 115 Sr en het geweld tegen zo'n staatshoofd van artikel 116 Sr. De rechter kan bij een veroordeling de rechten ontnemen die in artikel 28 Sr onder 1° tot en met 4° staan. Het is een bevoegdheid, geen verplichting.

Om welke rechten het gaat

Welke rechten iemand kan verliezen, staat in artikel 28 Sr. De eerste vier zijn:

• Ambten. Het vervullen van ambten in het algemeen, of van bepaalde ambten die de rechter aanwijst.
• De gewapende macht. Het dienen bij de krijgsmacht.
• Kiesrecht. Het kiezen van leden van vertegenwoordigende organen en het zelf gekozen kunnen worden.

- Rechtsbijstand en bewind. Het optreden als raadsman of gerechtelijk bewindvoerder.

Waarom niet bij alle misdrijven van deze titel

Opvallend is dat de bepaling alleen de artikelen 115 en 116 Sr noemt en dus niet de misdrijven tegen internationaal beschermde personen uit de artikelen 117, 117a en 117b Sr. Voor die groep bestaat een eigen en engere regeling: artikel 120c Sr maakt ontzetting van het kiesrecht mogelijk, maar alleen bij de terroristische varianten en bij de samenspanning van artikel 120b Sr. De wetgever heeft de bijkomende straf dus toegespitst per categorie, in plaats van haar over de hele titel uit te smeren.

Hoe ontzetting werkt

Ontzetting volgt nooit automatisch. De rechter moet haar uitspreken, er een duur aan verbinden en de beslissing motiveren; het openbaar ministerie zal haar in de regel uitdrukkelijk vorderen. Voor het kiesrecht stelt de wet bovendien een harde voorwaarde: dat recht kan alleen worden ontnomen bij een veroordeling tot een gevangenisstraf van ten minste een jaar. Ook binnen die grens wordt terughoudend geoordeeld, want het gaat om een grondrecht en het ontnemen daarvan vraagt om een duidelijk verband met het gepleegde feit. De verdediging kan daar zelfstandig verweer tegen voeren, los van het debat over de gevangenisstraf.

Andere gevolgen van een veroordeling

Buiten dit artikel om heeft een veroordeling nog andere gevolgen. Zij komt in de justitiële documentatie, wat kan meewegen bij de aanvraag van een verklaring omtrent het gedrag en dus bij het vinden van werk. Binnen de titel over de koninklijke waardigheid vervult artikel 114 Sr dezelfde rol als deze bepaling hier, en bij de misdrijven tegen de veiligheid van de staat doet artikel 106 Sr dat.

In de praktijk

Voor een verdachte is het van belang de gevorderde bijkomende straf serieus te nemen. Een ambtsverbod of het verlies van het kiesrecht werkt lang door en raakt het gewone leven na de detentie. Vraag uw advocaat daarom expliciet wat het openbaar ministerie op dit punt eist, en bespreek welke argumenten daartegen kunnen worden ingebracht: de aard van het feit, de persoonlijke omstandigheden en de vraag of het ontnomen recht wel verband houdt met wat er is gebeurd.