Artikel 117 Sr: Aanslag op een internationaal beschermd persoon

Diplomaten, vertegenwoordigers van internationale organisaties en bepaald personeel van vredesmissies genieten bijzondere bescherming. Deze bepaling geeft daaraan strafrechtelijk vorm: strafbaar is de aanslag op het leven of de vrijheid van een internationaal beschermd persoon. Het eerste lid noemt gevangenisstraf van ten hoogste twaalf jaren of een geldboete van de vijfde categorie.

Wie internationaal beschermd persoon is

Het wetboek omschrijft dat begrip niet zelf, maar verwijst in artikel 87b Sr naar internationale verdragen over de bescherming van onder meer diplomaten en van personeel van de Verenigde Naties. Wie precies onder de omschrijving valt, is dus af te leiden uit die verdragen en niet uit het strafrecht alleen. Kenmerkend is dat het gaat om personen die vanwege hun functie bijzondere bescherming genieten, en vaak ook om hun gezinsleden.

• Aanslag. Artikel 79 Sr bepaalt dat die bestaat zodra het voornemen zich openbaart door een begin van uitvoering in de zin van artikel 45 Sr.
• Leven of vrijheid. Ook een gijzeling of ontvoering kan onder de bepaling vallen.

- De hoedanigheid. De bescherming hangt aan de functie van het slachtoffer, niet aan zijn nationaliteit. De dader moet van die functie hebben geweten en het slachtoffer juist daarom hebben willen treffen; ook voorwaardelijk opzet volstaat.

De verzwaring in het tweede lid

Heeft de aanslag op het leven de dood tot gevolg, of is zij met voorbedachte rade ondernomen, dan kan levenslange gevangenisstraf of tijdelijke gevangenisstraf van ten hoogste dertig jaren worden opgelegd, of een geldboete van de vijfde categorie. Voor het dodelijke gevolg is geen opzet vereist; het is voldoende dat de dood uit de aanslag is voortgevloeid. Voorbedachte rade betekent dat de dader tijd heeft gehad zich te beraden op zijn besluit en de gevolgen daarvan. Dat wordt afgeleid uit het verloop van de gebeurtenissen: hoeveel tijd zat er tussen het besluit en de uitvoering, en wat deed de dader in die tussentijd?

Het internationale verband

Deze bepaling komt voort uit verdragsverplichtingen. Landen hebben afgesproken misdrijven tegen internationaal beschermde personen strafbaar te stellen en te vervolgen, ook als het feit elders is gepleegd of de dader een andere nationaliteit heeft. Daarmee wordt voorkomen dat zulke daders een veilige haven vinden. Voor de praktijk betekent het dat de Nederlandse rechter in bepaalde gevallen rechtsmacht heeft over feiten die niet in Nederland zijn begaan.

Samenhang met de omringende bepalingen

Artikel 117a Sr stelt de feitelijke aanranding van de persoon van een internationaal beschermd persoon strafbaar, en artikel 117b Sr het opzettelijk geweld tegen diens beschermde goederen als daardoor gevaar voor zijn veiligheid of vrijheid ontstaat. Wordt het feit van het eerste lid met een terroristisch oogmerk als bedoeld in artikel 83a Sr begaan, dan verhoogt artikel 120a Sr de straf; artikel 120b Sr stelt de samenspanning daartoe strafbaar en artikel 120c Sr maakt bij die terroristische varianten ontzetting van een recht uit artikel 28 Sr mogelijk.

In de praktijk

Voor het openbaar ministerie is de eerste vraag in zulke zaken steeds of het slachtoffer onder de verdragsomschrijving valt; dat is een juridische kwestie waarover verweer kan worden gevoerd. Voor slachtoffers en hun organisaties is van belang dat bedreigingen en incidenten worden gemeld en vastgelegd, ook als zij op zichzelf klein lijken; die meldingen vormen samen het beeld waarop beveiliging en vervolging worden gebaseerd. Wie als verdachte in zo'n zaak betrokken raakt, moet er rekening mee houden dat er naast het strafrecht ook diplomatieke belangen spelen; bijstand van een advocaat is vanaf het eerste verhoor verstandig.